Artykuł ten został opublikowany we współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych.
Trwający konflikt na Bliskim Wschodzie zakłóca światowe rynki energii i powoduje wzrost cen paliw, co wywołuje skutki daleko poza regionem.
Dla Francesco La Camera, dyrektora generalnego Międzynarodowej Agencji Energii Odnawialnej (IRENA), kryzys zmienia także sposób, w jaki świat rozumie wyrażenie „bezpieczeństwo energetyczne”.
Przez dziesięciolecia oznaczało to krajowe rezerwy ropy i gazu. Jego zdaniem obecnie kraje chcą systemu bardziej zróżnicowanego, zdecentralizowanego i pozostającego pod ich kontrolą, a odnawialne źródła energii stają się w tym kontekście kluczowe.
Od rezerw do autonomii
Rozmawiam z Wiadomości ONZJing Zhang podczas Tygodnia Wysokiego Szczebla Zgromadzenia Ogólnego, pan La Camera wywodzi dzisiejsze myślenie z szoków naftowych z lat 70. XX w., kiedy świat po raz pierwszy potraktował bezpieczeństwo energetyczne jako kwestię systemową i powołał ciała międzynarodowe w celu stabilizacji rynków.
Bezpieczeństwo energetyczne oznaczało wówczas jedno: rezerwy ropy i gazu.
„Kraje zdały sobie sprawę, że scentralizowany system energetyczny oparty na paliwach kopalnych nie zapewnia bezpieczeństwa energetycznego” – stwierdził.
Dostawy paliw kopalnych są wysoce skoncentrowane i znaczna ich część przechodzi przez kilka wąskich gardeł na morzu, zatem wstrząs geopolityczny może w ciągu kilku dni wstrząsnąć światowymi rynkami.
Argumentował, że odnawialne źródła energii oferują coś odwrotnego: energię z wielu źródeł i miejsc, której właścicielem jest wielu różnych podmiotów.
Zauważył, że kraje o większym udziale energii odnawialnej ogólnie lepiej przetrwały obecny kryzys. Hiszpania została dotknięta stosunkowo mniej; w Norwegii prawie połowa transportu drogowego odbywa się obecnie w trybie elektrycznym.
Przejście nabiera tempa
Dążenie do odnawialnych źródeł energii było kiedyś napędzane głównie przez cel, jakim było dotrzymanie Porozumienia paryskiego, powiedział La Camera. Teraz bezpieczeństwo energetyczne wzmacnia tę dynamikę.
„Zmierzamy w kierunku nowego systemu energetycznego opartego przede wszystkim na odnawialnych źródłach energii, uzupełnionego zrównoważonym wykorzystaniem biomasy, a przede wszystkim zielonego wodoru” – powiedział.
Zauważył, że około 90 procent nowych mocy wytwórczych energii dodawanych każdego roku na całym świecie pochodzi obecnie ze źródeł odnawialnych, a w Chinach pod koniec lipca po raz pierwszy w historii moce fotowoltaiczne przewyższyły moce elektrowni węglowych.
„Kierunek podróży nie jest już kwestionowany” – powiedział. „Prawdziwe pytanie dotyczy szybkości i skali”.
Cząsteczki i elektrony
Konkurencyjność gospodarcza w nadchodzących latach, jak stwierdził pan La Camera, będzie w dużej mierze zależeć od tego, czy systemy energetyczne będą w stanie dostarczać „cząsteczki” – zielony wodór – i „elektrony” – energię elektryczną i magazynowanie – po niższych kosztach.
Odnawialne źródła energii, stwierdził, już teraz należą do najbardziej konkurencyjnych źródeł energii elektrycznej. Odnosząc się do obaw związanych z nieciągłością, wskazał na badanie IRENA pokazujące, że odnawialne źródła energii w połączeniu z magazynowaniem mogą dostarczać energię przez całą dobę i przez cały rok – co agencja nazywa „firmowymi źródłami odnawialnymi” – taniej niż gaz czy energia jądrowa.
Dodał, że elektryfikacja ma kluczowe znaczenie dla dekarbonizacji, a budynki, transport i przemysł wymagają dalszej elektryfikacji.
Ponieważ jednak popyt rośnie szybciej niż oczekiwano, a przyrost wydajności jest opóźniony, ostrzegł, że różnica między podażą a popytem do 2030 r. może być większa niż wcześniej przewidywano.
Samo potrojenie mocy odnawialnych do 2030 r. może nie wystarczyć – stąd inicjatywa IRENA 35 na 35 cel: zwiększenie udziału energii elektrycznej w końcowym zużyciu energii do 35% do 2035 r., co będzie prawdopodobnie kluczowym tematem COP31.
Trzy wyzwania
Pan La Camera określił trzy priorytety:
- Infrastruktura – wzajemnie połączone, elastyczne sieci wspierane sztuczną inteligencją i cyfryzacją, a także porty i powiązane obiekty;
- A sprawiedliwsze otoczenie prawne i regulacyjne – ponieważ paliwa kopalne nadal korzystają z dotacji, które spowalniają rozwój nowego systemu
- Siła robocza – przekwalifikowanie pracowników na potrzeby przyszłego systemu energetycznego.
Dla krajów rozwijających się wyzwaniem są wysokie koszty finansowania i ograniczone sieci: wzywa on wielostronne instytucje finansowe do uznania modernizacji infrastruktury i sieci za wyraźny priorytet.
Zapytany o przesłanie dla świata pan La Camera nie wahał się: „Siatka, siatka, siatka – wzajemne połączenia, elastyczność i równowaga. Myślę, że to jest najpilniejsza rzecz, nad którą należy teraz działać.”
