Artykuł ten został opublikowany we współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych.
W całej Papui Nowej Gwinei źródła wody wysychają, nie ma plonów, a ceny żywności rosną na kilka miesięcy przed spodziewanymi najgorszymi skutkami dla rolnictwa. Za tymi znakami ostrzegawczymi kryje się El Niño, którego temperatury na Oceanie Spokojnym przekroczyły już równoważne pomiary podczas historycznych wydarzeń z 1997 i 2015 r. – jest to część rozwijającego się wzorca klimatycznego, nazywanego przez niektórych obserwatorów klimatu „Super El Niño”.
Szybkie fakty
Według najnowszych danych UNICEF, w okresie od października do grudnia 2026 r. ponad 347 milionów dzieci w prawie 100 krajach i terytoriach doświadczy niezwykle mokrych lub suchych warunków w okresie od października do grudnia 2026 r., co zwiększa ryzyko wystąpienia ekstremalnych powodzi i susz o potencjalnie niszczycielskich skutkach.
Oto najważniejsze zagrożenia, na jakie narażone są dzieci:
- W miarę coraz częstszego występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych młodzi ludzie mogą być narażeni na zwiększone ryzyko separacji rodzin, przemocy, wyzysku i małżeństw dzieci
- Kolumbia, Fidżi, Papua Nowa Gwinea i Filipiny należą do tych, w których oczekuje się, że doświadczą bardziej suchych warunków, które mogą prawdopodobnie doprowadzić do suszy i niedoboru wody, zwiększenia wysiedleń i pogłębienia ostrego niedożywienia
- w Wielki Róg Afrykibardziej wilgotne niż zwykle warunki mogą wywołać gwałtowne powodzie, rozprzestrzeniać choroby przenoszone przez wodę i zakłócać edukację
- W krajach dotkniętych kryzysem i konfliktami, takich jak Afganistan i CzadEl Niño może stanowić bezpośrednie zagrożenie dla przetrwania, zwiększając poziom głodu i niedożywienia wśród i tak bezbronnych dzieci
- Każdy dolar zainwestowany w zmniejszanie ryzyka klęsk żywiołowych i zapobieganie im może zaoszczędzić do 15 dolarów na kosztach odbudowy, jednak obecnie mniej niż jeden procent funduszy humanitarnych przeznacza się na działania zapobiegawcze
Prognozuje się, że El Niño w latach 2026–2027 stanie się jednym z najsilniejszych w historii, grożąc nasileniem susz, powodzi i innych ekstremalnych zjawisk pogodowych w krajach, które już borykają się z brakiem bezpieczeństwa żywnościowego, przesiedleniami i presją gospodarczą.
Dzieci znów na pierwszej linii frontu
El Niño może zmienić rozkład opadów o tysiące kilometrów od tropikalnego Pacyfiku, powodując, że niektóre regiony borykają się z suszą i niedoborami wody, podczas gdy inne borykają się z silniejszymi deszczami, powodziami i podwyższonym ryzykiem chorób.
W nowej analizie Fundusz ONZ na rzecz Dzieci (UNICEF) ostrzega, że w okresie od października do grudnia ponad 347 milionów dzieci w prawie 100 krajach i terytoriach może być narażonych na niezwykle suche lub mokre warunki w okresie od października do grudnia.
„Dla dzieci El Niño to znacznie więcej niż tylko zjawisko pogodowe. Może oznaczać zwiększone przesiedlenia, niedożywienie, niedobory wody i epidemie chorób” – powiedziała dyrektor wykonawcza UNICEF Catherine Russell. „Dzieci są również narażone na ryzyko zamknięcia szkół, a rodziny mogą doświadczyć dodatkowych trudności finansowych”.
Już 1,1 miliarda dzieci – prawie połowa dzieci na świecie – jest już narażonych na co najmniej trzy nakładające się zagrożenia związane z klimatem, takie jak susza, ekstremalne upały lub powodzie.
W Papui Nowej Gwinei wpływ już jest widoczny
Niektóre z tych konsekwencji są już widoczne w Papui Nowej Gwinei, górzystym kraju wyspiarskim na Pacyfiku, gdzie odległy teren i trudna logistyka powodują skomplikowane reakcje na poprzednie susze. El Niño występuje od połowy 2026 r., a według prognoz osiągnie szczyt w okresie od października do grudnia.
We wrześniu wskaźnik Niño 3,4 – miara temperatury powierzchni morza w tropikalnym Pacyfiku, wykorzystywana do śledzenia El Niño – przekroczył wartości odnotowane podczas każdego poprzedniego zdarzenia El Niño, w tym w latach 1997 i 2015.
Rząd, który ogłosił to wydarzenie w czerwcu, powołał specjalną grupę zadaniową i zatwierdził dodatkowy budżet w wysokości 112 milionów dolarów.
Jednak potrzeby rosną.
Szacuje się, że około 1,2 miliona ludzi będzie potrzebować bezpośredniej pomocy żywnościowej ze względu na już zgłaszane niedobory wody, straty w plonach, malejące rezerwy żywności i wyższe ceny. W szkołach dochodzi do zakłóceń w funkcjonowaniu szkół, a obawy dotyczące zdrowia, odżywiania i pożarów buszu rosną.
Największego wpływu na rolnictwo i bezpieczeństwo żywnościowe można spodziewać się od listopada.
Jeden ocean, bardzo różne skrajności
To, co wysusza jedną część świata, może sprowadzić potop do innej.
W całym Wielkim Rogu Afryki warunki bardziej wilgotne niż zwykle mogą zwiększyć ryzyko powodzi rzecznych i gwałtownych powodzi, zwiększyć rozprzestrzenianie się chorób przenoszonych przez wodę i zakłócać edukację.
W szerszym regionie – w tym w Jemenie, Sudanie i Afganistanie – dzieci żyjące w obliczu konfliktów i wysiedleń są narażone na szczególnie poważne ryzyko, ponieważ El Niño może spotęgować istniejący głód, niedożywienie i trudności w dostępie do podstawowych usług.
Wyścig o wcześniejsze podjęcie działań
Rządom prognozy oferują coś, czego często nie dają katastrofy: czas.
Oczekuje się, że szczególnie duża część narażenia będzie dotyczyć Azji i Pacyfiku, gdzie około 190 milionów dzieci – ponad połowa całkowitej liczby dzieci na świecie zidentyfikowanej przez UNICEF – żyje na obszarach, które według przewidywań będą doświadczać niezwykle mokrych lub suchych warunków w okresie od października do grudnia.
Światowy Program Żywnościowy (WFP) wzywa kraje w całym regionie do wzmocnienia systemów ochrony socjalnej, które mogą szybko się rozwijać, gdy susze, powodzie lub wstrząsy gospodarcze zagrażają bezpieczeństwu żywnościowemu gospodarstw domowych.
„Powódź, susza lub nagły wstrząs gospodarczy mogą w ciągu kilku dni zniweczyć rozwój rodziny” – powiedział Samir Wanmali, dyrektor regionalny WFP na Azję i Pacyfik. „Systemy ochrony socjalnej, które są włączające, wrażliwe na odżywianie i gotowe do rozbudowy w czasie kryzysu, mogą zapobiec przekształceniu się tymczasowego szoku w trwałą porażkę”.
Lekcje z niedalekiej przeszłości
Sprawę pilności pogłębiają wnioski wyciągnięte z wcześniejszych epizodów El Niño.
W analizie opublikowanej w maju Komisja Gospodarczo-Społeczna ONZ ds. Azji i Pacyfiku (ESCAP) wskazała wydarzenie z lat 2015–2016 jako ostrzeżenie przed tym, jak ekstrema klimatyczne mogą kaskadowo wpływać na gospodarki i społeczeństwa.
W tym okresie ponad 70 procent obszaru Azji Południowo-Wschodniej doświadczyło suszy, narażając ponad 200 milionów ludzi na dotkliwą suszę w szczytowym okresie.
Tym razem pojawia się presja związana z zaostrzonymi finansami rządowymi, podwyższonym zadłużeniem oraz utrzymującą się niepewnością gospodarczą i obawami dotyczącymi łańcucha dostaw, co potencjalnie zmniejsza zdolność rządów i gospodarstw domowych do absorpcji kolejnego wstrząsu.
Cieplejszy świat podnosi stawkę
Tymczasem zmiany klimatyczne zwiększają ryzyko podstawowe. Wyższe temperatury przyspieszają utratę wilgoci z gleby i roślinności, potencjalnie zaostrzając suszę w przypadku niewystarczających opadów.
Dla rządów oznacza to przygotowanie się na ekstremalne warunki w obu kierunkach – od brakujących opadów, niedoborów wody i strat w plonach po intensywne opady deszczu, powodzie i osunięcia ziemi. Wyzwanie polega na przekształceniu prognoz w decyzje, zanim zbiory zawiodą, wyczerpią się zbiorniki lub powodzie zmuszą rodziny do opuszczenia domów.
Będzie to głównym tematem regionalnej wymiany El Niño, która rozpocznie się w przyszłym tygodniu w Bangkoku i zgromadzi rządy, ekspertów meteorologicznych, agencje ONZ i specjalistów z pierwszej linii frontu, aby porównać wyłaniające się skutki i wnioski z poprzednich kryzysów.
Jednak w przypadku Papui Nowej Gwinei okres ostrzegawczy już ustępuje miejsca wpływom.
Niedobory wody, zniszczone plony i rosnące ceny dają wgląd w to, co wyjątkowe El Niño może oznaczać daleko poza ocieplającymi się wodami Pacyfiku.
