Udział Margrethe Vestager, członka Komisji Europejskiej odpowiedzialnej za konkurencję, w debatach „Journées de Bruxelles”. Data: 19.10.2016 Numer referencyjny: P-032676/00-17 Lokalizacja: Bruksela – Bozar. © Unia Europejska , 2016 / Źródło: EC – Audiovisual Service / Zdjęcie: François Walschaerts
Ubiegły tydzień okazał się kluczowy dla wieloletniego sporu pomiędzy rosyjskim gigantem energetycznym Gazpromem a Unią Europejską. Jak głosi oficjalna deklaracja, Gazprom będzie pracował nad kompromisem z unijnymi organami regulacyjnymi i sfinalizuje porozumienie kończące pięcioletnie postępowanie antymonopolowe, unikając kar finansowych i innych nałożonych terminów. Wiadomość ta stanowi punkt zwrotny w stosunkach biznesowych między kontrolowaną przez państwo rosyjską grupą energetyczną a Brukselą, chociaż transakcja pozostawia pewne otwarte punkty nietknięte, a kilka państw członkowskich jest wściekłych. Kontekst We wrześniu 2012 r. Komisja Europejska wszczęła formalne postępowanie w celu zbadania, „czy Gazprom utrudniał konkurencję na rynkach gazu w Europie Środkowo-Wschodniej, naruszając unijne prawo konkurencji”, jak wyjaśniono wówczas w oficjalnym oświadczeniu UE. W szczególności Komisja miała wówczas obawy, że Gazprom nadużywa swojej dominującej pozycji na rynku, dlatego postanowiła przyjrzeć się posunięciom spółki. Rzekome uniemożliwianie dywersyfikacji dostaw gazu i stosowanie nieuczciwych cen poprzez łączenie przez Gazprom cen ropy i gazu w długoterminowych kontaktach znalazło się pod ścisłym nadzorem europejskich organów regulacyjnych. W odpowiedzi Federacja Rosyjska wydała ustawę blokującą, która wprowadziła domyślną zasadę zabraniającą rosyjskim firmom strategicznym, w tym Gazpromowi, stosowania się do jakichkolwiek zagranicznych środków lub żądań. Rozpoczęła się swego rodzaju „wojna energetyczna”, w której istotną rolę w tej drażliwej sprawie odegrał także kryzys ukraiński i dramatyczna sytuacja w Syrii w tle. Rozmrażanie lodu? W zeszłym tygodniu wiceprezydent Gazpromu Aleksander Miedwiediew i wiceminister energetyki Rosji Anatolij Janowski po środowym spotkaniu z europejską komisarz ds. konkurencji Margrethe Vestager ogłosili odwilż w stosunkach z UE. „Wprowadzamy obecnie ostatnie poprawki w naszą propozycję zobowiązań. Wkrótce zostanie ona przesłana do Komisji Europejskiej”, powiedział Miedwiediew w oświadczeniu po spotkaniu. Miedwiediew potwierdził także, że rozmowy były „konstruktywne” i że „strony wyraziły chęć wypracowania decyzji akceptowalnej dla obu stron”. Europejska strona stołu brzmiała jednak nieco mniej optymistycznie. „Poczyniliśmy postępy, ale przed nami jeszcze sporo pracy” – podkreśliła komisarz Vestager w oświadczeniu, dodając, że „na tym etapie wszystkie opcje pozostają rozważane”. „Naszym celem jest osiągnięcie najlepszych wyników dla europejskich gospodarstw domowych i przedsiębiorstw” – zacytowała. Spotkanie stanowiło kamień milowy w tej kluczowej sprawie antymonopolowej. Delikatny wybór Sprawa Gazpromu stanowi jedno z największych dochodzeń antymonopolowych wszczętych przez Komisję Europejską i bezprecedensowy poligon doświadczalny dla organu wykonawczego UE w zakresie wyznaczania linii konkurencji w delikatnym sektorze energetycznym na kontynencie europejskim. Decyzja o ugodzie z Gazpromem, któremu groziły kary w wysokości do 10% rocznych przychodów, jest bardzo delikatnym wyborem pani Vestager. „Rozmawialiśmy o możliwości podjęcia przez Gazprom zobowiązań w celu rozwiązania, w sposób wybiegający w przyszłość, obaw Komisji dotyczących konkurencji” – podkreślił Vestager, zgodnie z doniesieniem. „Aby takie działania były skuteczne, musiałyby zapewnić swobodny przepływ gazu w Europie Środkowo-Wschodniej po konkurencyjnych cenach” – dodała. Obawy Europy Wschodniej Dawne komunistyczne państwa członkowskie UE, takie jak Polska i Litwa, które rzekomo ucierpiały w wyniku nieuczciwych cen gazu narzuconych przez Gazprom wraz z Bułgarią, Estonią i Łotwą, długo czekały na orzeczenie UE w tej sprawie i najwyraźniej nie wszystkim spodobała się decyzja unijnego komisarza. Zaraz po upublicznieniu tej wiadomości polski koncern naftowo-gazowy PGNiG oświadczył, że może pozwać Komisję Europejską, jeśli umowa z Gazpromem kiedykolwiek ujrzy światło dzienne i na rosyjskiego giganta nie zostaną nałożone żadne kary. „Decyzje te stwarzają realne zagrożenie dla stabilności dostaw gazu do Europy Środkowo-Wschodniej” – stwierdziło PGNiG w oficjalnym komunikacie. Podniesienie limitu dla Gazpromu Polskie PGNiG sprzeciwiło się także kolejnej decyzji Komisji Europejskiej w sprawie relacji energetycznych z Gazpromem, a co za tym idzie z Rosją. KE oraz niemiecka federalna agencja ds. gazu, telekomunikacji i transportu Bundesnetzagentur podjęły w piątek decyzję o zniesieniu dotychczasowego ograniczenia dostępu rosyjskiego koncernu gazowego do gazociągu Opal w Niemczech. Gazociąg pobiera gaz z rosyjskiego rurociągu Nord Stream przez Morze Bałtyckie, zatem umowa de facto daje Moskwie szansę na rozbudowę gazociągu z pominięciem Ukrainy podczas dostaw gazu do Europy. Zwiększona przepustowość Do tej pory Gazprom mógł wykorzystywać jedynie 50% przepustowości gazociągu. Na mocy nowych przepisów rosyjski państwowy eksporter gazu, dostarczający około jednej trzeciej unijnego gazu, zatrzyma posiadane już 50% i będzie musiał oddać konkurentom od 10% do 20% mocy, ale uzyska też prawo do składania ofert na pozostałe 30%-40%, czyli 7,7 miliarda metrów sześciennych gazu. Decyzja Komisji Europejskiej obowiązująca do 2033 roku była nie tylko sposobem na naprawę stosunków z Moskwą, ale także próbą pobudzenia konkurencji. „To nie jest decyzja, którą podjęliśmy wyłącznie ze względów politycznych, że chcemy zaprzyjaźnić się z Gazpromem” – powiedział w piątek urzędnik Komisji. W istocie Reuters podał, że decyzja ta modyfikuje propozycję złożoną przez Niemcy w maju, która zapewniłaby Gazpromowi niemal pełny dostęp do gazociągu. Trudna do przetrawienia Decyzja Komisji w dalszym ciągu dla wielu wydaje się trudna do przetrawienia. Kompromisowe podejście Vestager do Gazpromu wygląda zaskakująco łagodnie w porównaniu z tym, jak w przeszłości komisarz radził sobie z amerykańskimi gigantami, takimi jak Apple i Google, w innych sprawach antymonopolowych. Zdecydowane oświadczenie polskiego państwowego koncernu naftowo-gazowego PGNiG już pokazuje, że uchwały Komisji nie zostaną przyjęte okrzykami wiwatu. „PGNiG SA jest gotowe zaskarżyć zarówno Decyzje Komisji Europejskiej do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jak i decyzję Bundesnetzagentur do sądów niemieckich niezwłocznie po ich ogłoszeniu” – stwierdziło PGNiG w jednym ze swoich oświadczeń. Więcej gwarancji W sumie UE stara się zagwarantować, że Gazprom wejdzie na rynek europejski na rygorystycznych zasadach, co ułatwi rozstrzygnięcie nierozstrzygniętych delikatnych kwestii. Według Reutersa w ramach porozumienia Gazprom będzie teraz musiał wykazać się większą elastycznością cenową oraz zrezygnuje z klauzul w umowach na dostawy z hurtownikami i niektórymi odbiorcami przemysłowymi, zabraniając im eksportu gazu do innych krajów. Ogólne wrażenie jest również takie, że UE będzie miała w zamian coś innego. Znosząc ograniczenie na rurociągu Opal, Bruksela ma nadzieję, że Gazprom będzie kontynuował rurociągi gazu przez Ukrainę nawet po wygaśnięciu obecnego kontraktu w 2019 r. Europejski szef ds. energetyki Maros Sefcovic powiedział w zeszłym tygodniu, że „dokłada wszelkich starań”, aby ułatwić zawarcie porozumienia między Rosją a Ukrainą i zapewnić Ukrainie „nieprzerwane dostawy gazu” tej zimy. „Jak dotąd nie odnieśliśmy sukcesu, ale planuję wkrótce spotkać się z partnerem rosyjskim” – powiedział Reuterowi pan Sefcovic. Krótko mówiąc, wiele kwestii pozostaje otwartych, ale jest prawie pewne, że po kompromisie UE-Gazprom będzie więcej punktów zwrotnych i że wiadomości z zeszłego tygodnia potencjalnie otwierają kolejny, zupełnie nowy etap złożonej kwestii Bruksela-Moskwa.
