Artykuł ten został opublikowany we współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych.
Podczas gdy we wtorek nad Europą nadal nękała śmiertelna fala upałów, Sekretarz Generalny ONZ António Guterres żarliwie zaapelował o bardziej ambitne globalne działania w sprawie zmian klimatycznych powodowanych przez paliwa kopalne, aby zapobiec nieodwracalnym szkodom.
W ważnym przemówieniu programowym wygłoszonym podczas Tygodnia Działań Klimatycznych w Londynie szef ONZ podkreślił, w jaki sposób zależność świata od ropy naftowej powoduje zarówno kryzys klimatyczny, jak i załamanie suwerenności energetycznej, przy czym to ostatnie jest powiązane z masowymi zakłóceniami w żegludze w Cieśninie Ormuz oraz wojną z udziałem Iranu, Izraela i Stanów Zjednoczonych.
Adres URL tweeta
„Kryzysy te mogą wydawać się odrębne, ale mają to samo niszczycielskie pochodzenie: paliwa kopalne. Żądają też tej samej odpowiedzi: szybkiego i sprawiedliwego przejścia na czystą energię oraz wzrostu adaptacji, odporności i sprawiedliwości klimatycznej dla tych, którzy już borykają się ze szkodami klimatycznymi” – powiedział Guterres, wzywając przywódców politycznych do przeforsowania działańglobalna zmiana na wzór tej wymaganej do wycofania benzyny ołowiowej i zakazu stosowania substancji chemicznych tworzących dziurę w warstwie ozonowej.
W skrócie: plan ONZ na rzecz niezależności energetycznej
- Szybkie ograniczenie emisji: emisje muszą teraz osiągnąć najwyższy poziom i osiągnąć zero netto do 2050 r., w tym poprzez globalne wysiłki na rzecz ograniczenia zanieczyszczenia metanem.
- Przyspiesz czystą energię: Należy kontynuować rozwój odnawialnych źródeł energii, należy zakończyć dotacje na projekty związane z paliwami kopalnymi, a zyski z paliw kopalnych należy opodatkować, aby wspierać bezbronne społeczności i transformację energetyczną.
- Oczyść sztuczną inteligencję: nałożyć na największe firmy zajmujące się sztuczną inteligencją obowiązek ujawniania wpływu swoich centrów danych na środowisko i zasilania ich energią odnawialną do 2030 r.
- Zapewnij sprawiedliwą transformację: zapewnić, że przejście na czystą energię stworzy miejsca pracy, będzie wspierać społeczności i zapewni korzyści rozwojowe krajom rozwijającym się.
- Zwiększ odporność na zmiany klimatyczne: zwiększyć inwestycje w adaptację, systemy wczesnego ostrzegania i inne środki mające na celu ochronę osób najbardziej narażonych na skutki klimatu.
- Odblokuj sprawiedliwe finanse: rozszerzyć przystępne fundusze dla krajów rozwijających się na inwestycje w czystą energię, przystosowanie się do zmiany klimatu i zrównoważony rozwój.
- Broń nauki i prawdy: wzmacniać zaufanie do nauki, zwalczać dezinformację klimatyczną oraz chronić dziennikarzy zajmujących się ochroną środowiska i obrońców praw człowieka.
Punkty krytyczne Ziemi
Minęło ponad dziesięć lat, odkąd światowi przywódcy zgodzili się w Paryżu na ograniczenie wzrostu temperatury na świecie do 1,5°C w stosunku do poziomu przedindustrialnego, co stanowi niezwykły przejaw jedności międzynarodowej pod przewodnictwem ONZ. Dziś, choć porozumienie to obowiązuje – i pomimo oficjalnego wycofania się Stanów Zjednoczonych po raz drugi w styczniu tego roku – Naukowcy wspierani przez ONZ ostrzegają, że w nadchodzących latach średnie roczne temperatury prawdopodobnie przekroczą ten próg.
„Każdy ułamek stopnia ma znaczenie” – upierał się Sekretarz Generalny, ostrzegając przed nieodwracalnymi zniszczeniami raf koralowych, które nie są w stanie przetrwać w zbyt ciepłych wodach, topniejącymi pokrywami lodowymi, które grożą zmianą kształtu linii brzegowych i wysiedleniem milionów ludzi, a także realną możliwością, że niektóre małe państwa wyspiarskie mogą zniknąć pod falami.
W obliczu takiego egzystencjalnego scenariusza „stoiące przed nami zadanie polega na rygorystycznym ograniczeniu przekroczeń, skróceniu czasu ich trwania i jak najszybszym sprowadzeniu temperatur poniżej 1,5°C” – utrzymywał Guterres.
„Matka wszystkich wstrząsów energetycznych”
I chociaż wskazał, że „każde porozumienie pokojowe jest mile widziane i przyniesie bardzo potrzebną pomoc”, odnosząc się do 60-dniowej przerwy w działaniach wojennych, aby umożliwić prowadzenie rozmów irańsko-amerykańskich w Szwajcarii, szef ONZ zauważył, że kryzys na Bliskim Wschodzie wywołał „matkę wszystkich wstrząsów energetycznych” porównywalną do zakłócenia naftowe w latach 70. XX w. i rosyjska inwazja na Ukrainę na pełną skalę.
Choć wojna na Bliskim Wschodzie była szkodliwa dla krajów wysoko uprzemysłowionych, Sekretarz Generalny ONZ upierał się, że kraje rozwijające się zostały dotknięte jeszcze mocniej:
„To szok zadłużeniowy, szok żywnościowy, szok rozwojowy” – powiedział londyńskiej publiczności.
Sprawiedliwa przyszłość oparta na odnawialnych źródłach energii
„Dobra wiadomość jest taka, że – w przeciwieństwie do wszystkich poprzednich kryzysów energetycznych – teraz mamy jasne, czyste wyjście” – kontynuował Sekretarz Generalny.
Zauważył, że od 2010 roku koszt energii słonecznej spadł o prawie 90 proc., energii wiatrowej na lądzie o ponad 70 proc., a akumulatorów o 95 proc.
Energia odnawialna pozwoliła uniknąć więcej niż roczna emisja dwutlenku węgla w USA, UE i Japonii razem wzięta, stwierdził Guterres, dodając, że inwestycje w czystą energię przyciągają obecnie prawie dwa razy więcej niż paliwa kopalne.
„Nie ma embarga na światło słoneczne ani blokad na wiatr” – powiedział.
Siedmiopunktowy plan niezależności energetycznej
W ramach planu Sekretarza Generalnego dotyczącego całkowitego zerwania z paliwami kopalnymi nakreślił siedem kluczowych kroków:
1: Emisje musi natychmiast osiągnąć swój szczyt i gwałtownie spaść w tej dekadzie, osiągając zero netto do 2050 r. Grupa bogatych krajów G20 „musi przewodzić” w tym zakresie, ponieważ odpowiada za około 80 procent światowych emisji, stwierdził Guterres. Ambitne środki obejmują: globalne wezwanie do działania w sprawie metanuw celu zmniejszenia emisji z pułapek gazowych około 80 razy więcej ciepła niż dwutlenek węgla, który jednak rozkłada się w atmosferze w ciągu zaledwie dziesięciu lub dwóch lat.
„Świat wycofał benzynę ołowiową. Wyeliminowaliśmy chemikalia zubożające warstwę ozonową. Następnym krokiem musi być zanieczyszczenie metanem– podkreślił szef ONZ.
2: Należy promować projekty w zakresie czystej energii a dotacje publiczne porzucono na rzecz nowych projektów związanych z paliwami kopalnymi. „Osiem największych przedsiębiorstw zajmujących się paliwami kopalnymi zgłosiło, że tylko w pierwszym kwartale tego roku zarobiło dodatkowe 6,5 miliarda dolarów… Namawiam rządy, aby je opodatkowały”, aby pomóc bezbronnym rodzinom i społecznościom oraz przyspieszyć przejście na czystą energię po przystępnej cenie, powiedział Guterres.
3: Każda duża firma zajmująca się sztuczną inteligencją powinna „mierzyć i publicznie ujawniać pełny wpływ na środowisko”centrów danych: ich ślad węglowy, wodny i lądowy – oraz zobowiązały się do zasilania każdego centrum danych energią odnawialną do 2030 r. Obecnie centra danych oparte na sztucznej inteligencji zużywają już więcej energii elektrycznej niż większość krajów; „czas się oczyścić– zauważył szef ONZ.
Szef ONZ powiedział, że do 2030 r. centra danych AI będą mogły zużywać wystarczającą ilość wody, aby zaspokoić podstawowe potrzeby wszystkich 1,3 miliarda mieszkańców Afryki Subsaharyjskiej przez cały rok.
4: „Koniec z ekstrakcją bez rozwoju:” Guterres wezwał do większego wsparcia dla przejścia na czystą energię w sposób, który przyniesie korzyści pracownikom i społecznościom na całym świecie, a także krajom rozwijającym się, do czego przyczyniła się Konferencja Klimatyczna ONZ – COP31 – w Türkiye. „Sama transformacja nie jest już kwestionowana” – podkreślił, dodając: „Będzie albo zarządzana, albo chaotyczna, sprawiedliwa lub nierówna, będzie źródłem stabilności lub większego podziału; a tych wyborów nadal należy do nas”.
5: Chroń osoby najbardziej zagrożone chaosem klimatycznym pomagając im w adaptacji, ponieważ „ratuje to życie, chroni domy i społeczności, pomaga gospodarkom amortyzować wstrząsy i spaja społeczeństwa” – nalegał Sekretarz Generalny. Należy wdrożyć systemy awaryjne, zanim wstrząsy przerodzą się w katastrofy humanitarne i gospodarcze, dodał Guterres. Jednocześnie kraje rozwinięte muszą wywiązać się ze swojego „długotrwałego zobowiązania na rzecz podwojenia finansowania na rzecz adaptacji, z jasną trajektorią prowadzącą do jego potrojenia” – stwierdził.
6: Wspieraj sprawiedliwe finansowanie w celu wsparcia wycofywania paliw kopalnych oraz ekologiczna transformacja na dużą skalę i w szybkim tempie: ponieważ wiele krajów rozwijających się stoi w obliczu kosztów finansowania zewnętrznego, które są dwa do trzech razy wyższe niż w bogatszych gospodarkach.
„Kraje bogate w potencjał odnawialny są wykluczone z rewolucji czystej energii” – utrzymywał szef ONZ, wskazując na kraje afrykańskie, które otrzymują jedynie dwa procent światowych inwestycji w czystą energię, mimo że posiadają 60 procent najlepszych na świecie zasobów energii słonecznej.
Guterres podkreślił dodatkową zdolność pożyczkową wielostronnych banków rozwoju, takich jak Bank Światowy, o wartości 600–800 miliardów dolarów. Należy je „agresywnie” wykorzystać do finansowania przyszłej infrastruktury i adaptacji do zmian klimatycznych, wraz z innymi środkami inwestycyjnymi, takimi jak opodatkowanie sektorów wysokoemisyjnych – stwierdził.
Podobnie „kraje rozwinięte muszą dotrzymać obietnic”, w tym wsparcia dla Funduszu Reagowania na Straty i Szkody oraz Zielonego Funduszu Klimatycznego, kontynuował Sekretarz Generalny, zauważając, że 300 miliardów dolarów zadeklarowanych krajom rozwijającym się musi zostać przekazanych wraz z konkretnymi krokami w celu uruchomienia 1,3 biliona dolarów rocznie do 2035 roku.
7: Na koniec nalegał Sekretarz Generalny ONZ wsparcie nauki jako podstawy prawdy i systemów wczesnego ostrzegania – oraz zwalczanie fałszerstw klimatycznych, ponieważ „dezinformacja rozprzestrzenia się celowo, aby opóźnić działania klimatyczne, umocnić partykularne interesy i podważyć zaufanie”.
Należy chronić obrońców praw człowieka i dziennikarzy piszących na temat klimatu i środowiska oraz wzmacniać zaufanie do dowodów i instytucji – nalegał pan Guterres, wskazując na Globalną Inicjatywę na rzecz rzetelności informacji w sprawie zmian klimatycznych, kierowaną przez ONZ, UNESCO i Brazylię, która wspiera ten cel.
