Artykuł ten został opublikowany we współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych.
Co by było, gdyby infrastruktura potrzebna do walki ze zmianami klimatycznymi mogła również pomóc w naprawie gruntów pod nią?
Na konferencji ONZ na temat pustynnienia, która odbyła się w tym tygodniu w Ułan Bator w Mongolii, eksperci biorący udział w wydarzeniu towarzyszącym zbadali, w jaki sposób ekspansja energii odnawialnej może współistnieć z ochroną i renaturyzacją gruntów, zwracając uwagę na przykłady z całego świata.
Aby wymienić tylko kilka, zdegradowane tereny górnicze w Republice Południowej Afryki zostały ponownie przeznaczone na odnawialne źródła energii, panele słoneczne są łączone z roślinnością, zbieraniem wody i środkami kontroli piasku na chińskich pustyniach, a nawadnianie słoneczne pomaga rolnikom w Indiach wykorzystywać te same grunty do produkcji żywności i czystej energii.
Odejście od paliw kopalnych będzie wymagało znacznie większej infrastruktury wykorzystującej energię słoneczną, wiatrową i inną infrastrukturę związaną z energią odnawialną, a wyłaniający się ślad fizyczny przewiduje, że do 2032 r. z 500 000 hektarów obecnie wykorzystywanych na projekty związane z energią odnawialną osiągnie trzy miliony hektarów.
Ekspansja w zakresie energii odnawialnej jest potencjalnie „jedną z największych transformacji użytkowania gruntów w historii” – powiedział Julian Blanc, szef Oddziału ds. Różnorodności Biologicznej i Gruntów w Programie Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska (UNEP).
„Prawdziwym pytaniem nie jest już, czy energia odnawialna będzie się rozwijać, czy nie. Tak jest, ale pytanie brzmi, czy będzie się rozwijać w sposób, który pozostawi krajobrazy, ekosystemy i ludzi w lepszej niż wcześniej sytuacji”.
Kontekst jest krytyczny
Od gruntów zajmowanych przez panele słoneczne po linie przesyłowe potrzebne do przesyłania energii elektrycznej – kluczem do skutecznych odnawialnych źródeł energii jest opracowywanie i realizacja skutecznych, wielofunkcyjnych projektów rekultywacji gruntów – twierdzą eksperci.
Oznacza to, że należy pomyśleć o gruntach przed realizacją projektów, powiedział Muralee Thummarukudy, dyrektor Globalnej Inicjatywy G20 dotyczącej gruntów Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zwalczania pustynnienia.
„Jeśli umieścisz ją we właściwym miejscu, energia słoneczna stanie się rozwiązaniem nie tylko w zakresie energii, ale także przywrócenia środowiska naturalnego, ale w innej sytuacji może to nie mieć miejsca” – powiedział, podkreślając, że kontekst ma kluczowe znaczenie, od mongolskich pastwisk po chińskie pustynie.
„Nic nie jest wolne od uderzeń”
Zabudowa słoneczna może również wymagać wycinki roślinności, zakłócać spokój dzikiej przyrody lub zmieniać sposób przemieszczania się wody po lądzie, a w niektórych okolicznościach zwiększać ryzyko powodzi.
Nawet dobrze zaprojektowane projekty mogą powodować problemy, gdy zbyt wiele z nich zacznie oddziaływać na ten sam krajobraz, co jest przykładem dorzecza rzeki Shire w Malawi, gdzie UNEP odkrył, że kilka elektrowni wodnych może łącznie wywrzeć presję na rybołówstwo, różnorodność biologiczną i społeczności znajdujące się w dole rzeki.
„Nic nie jest wolne od uderzeń” – powiedział Blanc z UNEP.
Stwierdził jednak, że kolejność planowania projektów może zostać odwrócona przed podjęciem decyzji, gdzie zbudować infrastrukturę, sugerując, że pierwszym krokiem powinno być zbadanie szerszego krajobrazu – jego różnorodności biologicznej, wody, społeczności, szlaków migracyjnych oraz narażenia na powodzie lub suszę – zamiast zaczynać od wyboru lokalizacji, a następnie zbadania jej wpływu na środowisko.
Lokalne społeczności i wiedza muszą również odgrywać rolę planistyczną, ponieważ mogą zrozumieć suszę, powódź lub inne zagrożenia, które przeoczają oceny techniczne – dodał.
Inwestycje wykraczające poza energię elektryczną
Rzeczywiście, staranne planowanie może ujawnić miejsca, w których energia odnawialna i inne sposoby wykorzystania gruntów nie muszą ze sobą konkurować, stwierdziła Gayathri Nair, specjalistka ds. programu w Międzynarodowej Agencji Energii Odnawialnej (IRENA).
Zamiast konkurować z rolnictwem o ziemię, energia słoneczna stała się kolejnym elementem generowania wartości przez gospodarstwo rolne, powiedziała, wskazując na udany program nawadniania słonecznego w Indiach, który pomaga rolnikom posiadającym małe gospodarstwa rolne.
Początkowo wahali się, czy zainstalować panele w swoich gospodarstwach, rolnicy uzyskali pomoc od platformy cyfrowej opracowanej we współpracy z organizacją partnerską w celu zidentyfikowania części ich gruntów najlepiej nadających się do wykorzystania energii słonecznej.
Następnie lokalne przedsiębiorstwo energetyczne pomogło w skonfigurowaniu cyfrowego systemu płatności, dzięki któremu rolnicy mogli otrzymywać płatności za nadwyżki energii elektrycznej. Energia elektryczna mogła zasilać pompy nawadniające, a nadwyżka zapewniała rolnikom dodatkowe źródło dochodu.
Technika radzi sobie z pustyniami
Technologia już przywraca grunty w ramach projektów fotowoltaicznych na chińskich pustyniach.
„W porównaniu z dziewiczym środowiskiem pustynnym sytuacja ekologiczna większości pustynnych baz fotowoltaicznych w Chinach osiągnęła trwałą poprawę” – powiedział He Jijiang, badacz z Uniwersytetu Tsinghua, wspominając niedawne wizyty w terenie.
Pompy zasilane energią słoneczną służą do tłoczenia wody do nawadniania i wspierania roślinności, która pomaga stabilizować piasek wzdłuż dróg na pustyni Taklamakan.
Tymczasem na pustyniach Tengger panele słoneczne zmniejszają parowanie i wiatr w pobliżu ziemi, ponieważ krzewy pomagają utrzymać na miejscu dryfujący piasek. Wodę spływającą z krawędzi paneli można zbierać i kierować w stronę roślin, roślinność wokół instalacji można wykorzystać do karmienia zwierząt gospodarskich, a inne rośliny pomagają stabilizować piasek lub wspomagać produkcję miodu.
Obiecujące, ale nie plan
Chociaż te dobre praktyki stosowane na całym świecie są obiecujące, nie stanowią one planu działania.
UNEP wkrótce ogłosi globalne zaproszenie do przedstawienia studiów przypadków dotyczących projektów dotyczących energii odnawialnej, w ramach których znaleziono sposoby wykorzystania gruntów, wody, różnorodności biologicznej i społeczności, mając na celu zapewnienie krajom większej liczby dowodów, z których będą mogły skorzystać w miarę rozwoju energii odnawialnej.
Jak powiedział Sekretarz Generalny ONZ António Guterres, świat musi zarówno „przełamać naszą zależność od paliw kopalnych”, jak i „chronić i przywracać przyrodę na dużą skalę”.
W tym tygodniu w Mongolii jedną z omawianych kwestii jest to, w jaki sposób można osiągnąć te dwa cele na tym samym kawałku ziemi.
