Ten artykuł powstał we współpracy z Komisją Europejską.
Komisja Europejska przyjęła pakiet dotyczący przeglądów polityki przed rozszerzeniem, określający kierunki polityki i działania niezbędne do przygotowania Unii na przyszłe rozszerzenia.
Jak zapowiedział Prezydent von der Leyena w jej orędziu o stanie Unii na rok 2023 i zgodnie z mandatem Rady Europejskiej zaproponowane dziś środki przygotowują unijny system zarządzania, polityki i budżet na potrzeby rozszerzenia, wzmacniając jednocześnie ochronę wartości Unii i praworządności.
Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyena powiedział: „Przyszłość Europy zależy od wyborów, których dokonujemy dzisiaj. Rozszerzenie naszej Unii jest imperatywem geopolitycznym. Dziś kładziemy podwaliny pod to, aby większa Unia była również silniejsza: bardziej odporna, skuteczniejsza i mocno zakotwiczona w wartościach i zasadach, które nas definiują. W miarę postępów krajów objętych procesem rozszerzenia na ścieżce reform UE musi być gotowa na ich powitanie. Oznacza to przygotowanie naszych instytucji, dostosowanie naszej polityki do nowych realiów i zapewnienie, że nasz budżet będzie odzwierciedlał nasze wspólne ambicje”.
W dzisiejszym pakiecie Komisja przedstawia dogłębną ocenę naszej polityki w świetle nadchodzących rozszerzeń. Określa, w jaki sposób istniejące ramy Traktatu i przyszłe traktaty akcesyjne mogą zostać wykorzystane do przygotowania Unii na szersze członkostwo.
Proponuje także zestaw zabezpieczeń dla przyszłych traktatów akcesyjnych, w tym silniejsze zabezpieczenia sektorowe i nową instytucjonalną klauzulę ochronną, aby zapewnić stałą realizację zobowiązań podjętych podczas negocjacji akcesyjnych po przystąpieniu.
Pakiet wzmacnia także proces stopniowej integracji, czyniąc go bardziej spójnym, zorganizowanym i przewidywalnym. Ten ulepszony proces będzie w dalszym ciągu wspierać kraje kandydujące w przygotowaniach do członkostwa poprzez wcześniejsze uczestnictwo w wybranych politykach Unii, pod warunkiem spełnienia warunków. Może to budować potencjał administracyjny, wzmacniać przygotowanie do przystąpienia i zapewniać wymierne korzyści obywatelom i przedsiębiorstwom zarówno w UE, jak i w krajach objętych procesem rozszerzenia przed członkostwem. Uczestnictwo w dalszym ciągu byłoby oparte na zasługach, warunkowe i odwracalne oraz zależało od gotowości polityki i dostosowania strategicznego.
Dzisiejszy pakiet zostanie uwzględniony w strategicznej dyskusji państw członkowskich na temat rozszerzenia i reform, w tym podczas październikowego szczytu Rady Europejskiej. Będzie wyznaczać kierunki prac z Parlamentem Europejskim i Radą w zakresie dostosowań instytucjonalnych i operacyjnych wymaganych w związku z przyszłymi rozszerzeniami.
Dostosowanie polityk do potrzeb szerszej Unii
Przedstawione dzisiaj przeglądy polityki pokazują, że Unia może przyjąć większe członkostwo w istniejących ramach Traktatu i traktatów akcesyjnych. We wszystkich obszarach polityki zdolności administracyjne i wdrażanie to najczęściej powtarzające się wymogi, zarówno w UE, jak i w krajach objętych procesem rozszerzenia. Umiejętności, potencjał regulacyjny i nadzorczy, systemy interoperacyjne oraz współpraca między administracjami muszą i zostaną wzmocnione przed przystąpieniem.
Jeśli chodzi o ustalenia budżetowe, w przeglądach polityki podkreślono, że budżet Unii może uwzględnić nowe państwa członkowskie, jednocześnie kontynuując finansowanie istniejących priorytetów Unii. Zgodnie z kolejnym wnioskiem dotyczącym wieloletnich ram finansowych na lata 2028–2034 kandydaci otrzymaliby przed przystąpieniem finansowanie w ramach programu Global Europe; po przystąpieniu zmieni się to w krajowe i regionalne plany partnerstwa nowego państwa członkowskiego, z dodatkowymi funduszami na spójność, rolnictwo, sprawy wewnętrzne i Interreg. W przypadku Ukrainy, biorąc pod uwagę skalę, strukturę i bardzo wysoką produktywność jej sektora rolnego, ukierunkowane ustalenia powinny znacznie ograniczyć wsparcie finansowe i dostęp do rynku dla wrażliwych produktów rolnych, pomagając jednocześnie Ukrainie odzyskać dostęp do jej tradycyjnych rynków eksportowych do państw trzecich.
Wzmocnienie zarządzania na rzecz większej Unii
W obecnym otoczeniu geopolitycznym UE musi dostosować swoje zarządzanie, aby proces decyzyjny był szybszy i skuteczniejszy. Wykorzystując w pełni możliwości wynikające z Traktatów, Unia może wzmocnić swoją zdolność do działania, przygotować się na przyszłych członków i lepiej przygotować się na przyszłość.
W tym celu Komisja będzie w dalszym ciągu opowiadać się za stosowaniem klauzul pomostowych w celu przejścia od jednomyślności do głosowania większością kwalifikowaną w kluczowych obszarach, takich jak sankcje, oszustwa podatkowe i środki fiskalne w polityce energetycznej. Ponadto Komisja dokona przeglądu oczekujących wniosków, aby określić, gdzie wzmocniona współpraca mogłaby pomóc w przezwyciężeniu utrzymującej się blokady. W obszarze rozszerzenia Komisja sugeruje stosowanie głosowania większością kwalifikowaną przy otwieraniu grup negocjacyjnych i podejmowaniu innych decyzji pośrednich w negocjacjach akcesyjnych, co nada procesowi większej dynamiki.
Komisja proponuje również zbadanie wspólnie z Parlamentem Europejskim i Radą możliwości skuteczniejszego stosowania procedur określonych w art. 7, w tym możliwych ram czasowych. Coroczne sprawozdania na temat rozszerzenia i praworządności będą w dalszym ciągu głównymi narzędziami monitorowania, przy czym to drugie zostanie rozszerzone na inne kraje kandydujące, gdy tylko będą gotowe.
Stopniowa integracja krajów kandydujących z UE
Ściślejsza integracja powinna przynieść wymierne korzyści obywatelom i przedsiębiorstwom zarówno w UE, jak i w krajach kandydujących. Komisja dokona mapy istniejących instrumentów stopniowej integracji i określi możliwości pogłębienia integracji w sektorach strategicznych, takich jak energia, transport, technologie cyfrowe i obrona. Uzupełni i wzmocni proces akcesyjny, zbuduje potencjał administracyjny i wzajemne zaufanie, zachowując jednocześnie charakter warunkowy i odwracalny. Komisja będzie inicjować coroczne dialogi z partnerami objętymi procesem rozszerzenia, aby śledzić postępy, identyfikować możliwości i eliminować luki w stopniowej integracji.
Zabezpieczenia sektorowe i instytucjonalne
Jak ogłoszono w komunikacie w sprawie polityki rozszerzenia UE na rok 2025, przyszłe traktaty akcesyjne powinny zawierać silniejsze zabezpieczenia przed poważnym odstępstwem od zobowiązań podjętych podczas negocjacji akcesyjnych. Komisja proponuje dziś wspólne ramy dla tych zabezpieczeń. Przyszłe traktaty akcesyjne wzmocniłyby istniejące zabezpieczenia sektorowe i wprowadziłyby nowe zabezpieczenia instytucjonalne. W szczególności okres, w którym możliwe będzie uruchomienie zabezpieczeń w takich obszarach jak gospodarka, rynek wewnętrzny oraz wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne, zostanie znacznie wydłużony po przystąpieniu. Specjalny środek ochronny instytucjonalny zaradziłby poważnym naruszeniom wartości art. 2 TUE i zasady lojalnej współpracy. W najpoważniejszych przypadkach środki mogłyby obejmować zawieszenie praw głosu w Radzie. W razie potrzeby można również zastosować rozwiązania przejściowe, w tym w odniesieniu do swobodnego przepływu pracowników i usług, rolnictwa, produktów wrażliwych, finansowania i udziału we wspólnych systemach. Przez ograniczony okres nowe państwo członkowskie mogłoby również zobowiązać się do nieblokowania przyszłych rozszerzeń z powodu dwustronnych sporów.
Kolejne kroki
Komisja zwraca się do Rady Europejskiej i Parlamentu Europejskiego o przyspieszenie dyskusji oraz przygotowań instytucjonalnych i środków politycznych.
W ramach pakietu „rozszerzenie” do 2026 r. Komisja przedstawi orientacyjne plany działania dla Czarnogóry, Albanii, Mołdawii i Ukrainy, pod warunkiem utrzymania tempa reform. Zaprezentuje także spójne podejście do stopniowej integracji, w tym mapowanie obszarów strategicznych.
Komisja będzie również współpracować z państwami członkowskimi i krajami kandydującymi, aby dostosować negocjacje akcesyjne do wewnętrznych przygotowań Unii.
Tło
W swoim orędziu o stanie Unii w 2023 r. przewodnicząca von der Leyena wezwał Unię, aby dorównała determinacji krajów objętych procesem rozszerzenia i zapowiedział przeglądy polityki przed rozszerzeniem. Deklaracja z Grenady z tego samego roku określiła równoległą odpowiedzialność krajów objętych procesem rozszerzenia za realizację reform i Unii za podjęcie niezbędnych przygotowań wewnętrznych. W komunikacie Komisji z marca 2024 r. w sprawie przeglądów polityki przed rozszerzeniem przedstawiono program prac obejmujący cztery obszary: wartości, polityki, budżet i zarządzanie. W czerwcu 2024 r. Rada Europejska przyjęła plan działania dotyczący przyszłych prac nad reformami wewnętrznymi i zwróciła się do Komisji o przedstawienie szczegółowych przeglądów polityki obejmujących elementy operacyjne w tych czterech obszarach.
W Wytycznych politycznych na lata 2024–2029 Komisja zobowiązała się do przedstawienia propozycji wzmacniających zdolność Unii do działania. Równolegle Parlament Europejski przedstawił swoje stanowisko w swoich wnioskach dotyczących reformy Traktatów na 2023 r. oraz w swoim sprawozdaniu i rezolucji na 2025 r. w sprawie instytucjonalnych konsekwencji negocjacji w sprawie rozszerzenia.
Aby uzyskać więcej informacji
Pytania i odpowiedzi
Komunikat „Przygotowania do szerszej Unii”
Dokument roboczy służb Komisji w sprawie przeglądów polityki przed rozszerzeniem
