Jak wspieranie działań klimatycznych na poziomie lokalnym może zmienić świat

(Źródło: Unsplash)

Ten artykuł powstał dzięki współpracy The European Sting ze Światowym Forum Ekonomicznym.

Autor: David Jackson, dyrektor ds. finansów rozwoju lokalnego, Fundusz Rozwoju Kapitału ONZ i Sophie De Coninck, kierownik programu, LoCAL, Fundusz Rozwoju Kapitału ONZ

Walka ze zmianami klimatycznymi jest zadaniem każdego to hasło przewodnie grudniowej konferencji klimatycznej COP25 w Chile. Przez „wszystkich” z pewnością rozumie się rządy krajowe, sektor prywatny, organizacje pozarządowe, społeczności i osoby fizyczne. Skuteczna walka ze zmianami klimatycznymi wymaga jednak udziału podmiotu często pomijanego jako siła napędowa zdolności adaptacji do zmiany klimatu i odporności – władz na szczeblu lokalnym, miejskim i gminnym, zwłaszcza w krajach rozwijających się.

Porozumienie paryskie stanowiło kamień milowy w uznaniu znaczenia lokalnej adaptacji do klimatu. Do czasu porozumienia wiele rządów i praktyków zajmujących się zmianami klimatycznymi nie zwracało uwagi na takie wysiłki. Jednak w porozumieniu paryskim uznano znaczenie samorządów szczebla niższego niż krajowy – władz na szczeblu lokalnym, miejskim i gminnym, w szczególności w krajach rozwijających się – jako kluczowych czynników wzmacniających lokalną odporność na zmianę klimatu i jako podmiotów przyczyniających się do „długoterminowej globalnej reakcji na zmianę klimatu w celu ochrony ludzi, źródeł utrzymania i ekosystemów”.

Opinia ta została wzmocniona w raporcie specjalnym Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) na temat globalnego ocieplenia o 1,5°C, w którym zauważono, że „miasta i regiony mogą być również siłą napędową ambitnych środków łagodzących i adaptacyjnych, które są trudne do uchwalenia i wdrożenia na szczeblu krajowym”.

Uzupełniając rządy centralne, władze lokalne dobrze rozumieją priorytetowe potrzeby swoich społeczności z punktu widzenia działań klimatycznych, a także mają władzę zwoływania, aby przekładać cele na działania. Co równie ważne, zazwyczaj posiadają one uprawnienia do podejmowania małych i średnich inwestycji wymaganych do budowania odporności na zmiany klimatyczne i reakcji przystosowawczych na poziomie lokalnym, czyli inwestycji, które w innym przypadku byłyby trudne lub niemożliwe do wdrożenia przez krajowe organy ustawodawcze.

Władze lokalne nie są jednak w stanie wykorzystać swojego potencjału w zakresie adaptacji do zmian klimatycznych. Dowody wskazują, że ze względu na ograniczone przepływy finansowe większość samorządów lokalnych w krajach najsłabiej rozwiniętych (LDC) nie jest w stanie skutecznie przyczynić się do przystosowania się do zmiany klimatu i budowania odporności ze względu na brak odpowiednich środków finansowych i przydziału środków budżetowych na szczeblu lokalnym.

W uznaniu znaczenia szczebla niższego niż krajowy w kierowaniu działaniami klimatycznymi, Fundusz Rozwoju Kapitału Narodów Zjednoczonych (UNCDF) zaprojektował lokalny ośrodek adaptacji do klimatu (LoCAL), aby promować adaptację do zmiany klimatu poprzez ustanowienie standardowego, uznawanego na arenie międzynarodowej mechanizmu ogólnokrajowego służącego do kierowania finansowania związanego ze klimatem do władz lokalnych w krajach najsłabiej rozwiniętych. Łączy w sobie dotacje na rzecz odporności na zmiany klimatyczne oparte na wynikach (PBCRG), które zapewniają programowanie i weryfikację wydatków związanych ze zmianą klimatu na poziomie lokalnym, oferując jednocześnie silne zachęty do poprawy wyników w zakresie zwiększonej odporności, ze wsparciem technicznym i wsparciem w zakresie budowania potencjału.

Wniosek, jaki wyciągnęliśmy, jest taki, że te dotacje na rzecz odporności na zmianę klimatu można również wykorzystać do zachęcania do praktyk w zakresie dobrego zarządzania, zarówno jako bezpośredni katalizator, jak i poprzez skutki wtórne. Jest to lekcja, którą może zastosować każdy podmiot w przestrzeni organizacji publicznych, prywatnych i pozarządowych, który chce wykorzystać takie dotacje do prowadzenia odpowiednich działań klimatycznych.

Dobre zarządzanie można uwzględnić w pomiarach wyników w przypadku tych dotacji, zachęcając samorządy lokalne do utrzymywania praktyk podstawowych. Należą do nich równość płci, przejrzystość i udział grup szczególnie wrażliwych, a także zabezpieczenia środowiskowe i społeczne. Zarządzanie jako miara wyników można również dostosować do każdego kraju na podstawie konkretnych potrzeb lub czynników związanych z partnerami rządowymi. W ramach mechanizmu LoCAL waga wskaźników dobrego zarządzania waha się od 30% danej matrycy oceny wyników do 50% pomiaru wyników.

Ponadto, gdy dotacje na wyniki staną się katalizatorem włączania kwestii klimatu do lokalnego planowania i budżetowania, władze lokalne będą zmotywowane do szkolenia w zakresie środków zwiększania odporności, począwszy od uczenia się metodologii oceny podatności na zagrożenia, a skończywszy na zdobywaniu wiedzy na temat kultywowania i wdrażania strategicznego planowania odporności. Dotacje na wyniki ostatecznie nie tylko zwiększają odporność na zmianę klimatu. Ogólnie rzecz biorąc, dają one początek bardziej odpornym rządom, umożliwiając władzom szczebla niższego niż krajowy i wzmacniając ich pozycję oraz przyczyniając się do lepszego świadczenia usług publicznych.

Wreszcie dotacje na wyniki mogą przyczynić się do poprawy zarządzania finansami publicznymi na różnych poziomach. Skuteczny program dotacji za wyniki wymaga solidnego systemu transferów międzyrządowych, który zapewni, że dotacje dotrą do samorządów lokalnych. System tego rodzaju opiera się również na skutecznym zarządzaniu finansami publicznymi, w tym na przejrzystych i opartych na zasadach systemach dotyczących transferów od rządu centralnego; aktualność wiarygodnych informacji dla samorządów terytorialnych na temat ich środków od rządu centralnego na nadchodzący rok; oraz gromadzenie i raportowanie danych fiskalnych. W tym kontekście dotacje na wyniki przeznaczone są dla władz lokalnych, a także w celu usprawnienia lepszego zarządzania na poziomie krajowym.

Prowadzi to do punktu krytycznego. Wiele władz lokalnych, które nie są w stanie skutecznie przyczynić się do stawienia czoła zmianie klimatu, może pozostać w tyle nie tylko pod względem odporności na zmianę klimatu, ale także pod względem dobrego zarządzania, w tym takiego, które jest niezbędne do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych. Potencjał dotacji opartych na wynikach w zakresie lokalizacji celów zrównoważonego rozwoju w sposób zintegrowany odnosi się nie tylko do celu zrównoważonego rozwoju 13 („Działania klimatyczne”), ale także celu zrównoważonego rozwoju 5 („Równość płci”), celu zrównoważonego rozwoju 8 („Integracyjny i zrównoważony wzrost gospodarczy, zatrudnienie i godziwa praca”), celu zrównoważonego rozwoju 11 („Zrównoważone miasta i społeczności”) oraz celu zrównoważonego rozwoju 17 („Partnerstwa”).

Zbliżając się do kamienia milowego COP25, pamiętajmy, że odpowiednie działania klimatyczne i dobre zarządzanie są ze sobą nierozerwalnie powiązane. Wspieranie lokalnych działań klimatycznych będzie miało skutki wykraczające poza klimat. To samo dotyczy sytuacji, gdy takie działanie zostanie zignorowane.