Ten artykuł powstał we współpracy z Parlamentem Europejskim.
W środę przyznano nagrodę dziennikarską Daphne Caruana Galizia 2026 za śledztwo w sprawie porozumienia migracyjnego między Włochami a Albanią.
Zwycięska historia napisana przez dziennikarzy Giacomo Zandoniniego z Włoch i Maite Vermeulen z Holandii i opublikowana na holenderskiej platformie dziennikarskiej De Korespondentskupia się na porozumieniu, na mocy którego Włochy zbudowały na terytorium Albanii ośrodek detencyjny i ośrodek rozpatrywania wniosków o azyl.
Nagroda została wręczona podczas ceremonii w Parlamencie Europejskim przez przedstawiciela niezależnego, ogólnoeuropejskiego Jury, w skład którego wchodzą dziennikarze ze wszystkich krajów członkowskich UE. Roberta Metsola, przewodnicząca Parlamentu Europejskiego, i Pina Picierno, wiceprzewodnicząca odpowiedzialna za nagrodę, wzięły udział w wydarzeniu, które odbyło się w sali prasowej Daphne Caruana Galizia Parlamentu Europejskiego w Strasburgu.
Prezydent Metsola powiedział: „Dziewięć lat po brutalnym zamordowaniu Daphne Caruany Galizii za ujawnianie korupcji nasza determinacja, by wymierzyć sprawiedliwość, pozostaje tak silna jak zawsze. Ci, którzy chcieli ją uciszyć, zawiedli. Jej historie dotarły dalej niż kiedykolwiek, a jej odwaga nadal inspiruje. Nagroda Daphne Caruana Galizia stanowi wyraz uznania dla tej odwagi i zaangażowania w prawdę. Parlament Europejski będzie nadal wspierać dziennikarzy, bronić wolności prasy i walczyć o sprawiedliwość. Będziemy działać dalej”.
W dniach od 4 maja do 31 lipca 2026 r. setki dziennikarzy z 27 krajów UE przesłały do rozpatrzenia swoje historie. Przed wyłonieniem zwycięzcy jury wybrało dziesięć z 344 zgłoszeń.
O zwycięskiej historii
Dziennikarze Giacomo Zandonini i Maite Vermeulen spędzili 18 miesięcy na badaniu umowy migracyjnej między Włochami a Albanią De Korespondent. Jak wynika ze śledztwa, celem porozumienia było przechwytywanie migrantów udających się do Włoch i sprowadzenie ich do Albanii. do kraju spoza UE, gdzie zostali odrzuceni w ramach przyspieszonej procedury azylowej i deportowani do swoich krajów pochodzenia.
Ich historia śledzi początki porozumienia i analizuje, dlaczego kilka krajów UE uważa je za „innowacyjny model” przyszłości europejskiej polityki migracyjnej. Aby uzyskać pełny obraz, dziennikarze złożyli ponad trzydzieści wniosków o wolność informacji w sześciu krajach europejskich, a także do Komisji Europejskiej, Rady i europejskiej agencji granicznej Frontex. Śledzili szlaki finansowe i przeprowadzali wywiady z personelem ośrodków, przebywającymi w ośrodku migrantami, prawnikami, posłami do parlamentu, przedstawicielami rządu i lokalnymi mieszkańcami Albanii.
Autorzy podkreślili istotne przeszkody w trakcie dochodzenia. W szczególności dziennikarzom odmówiono dostępu do prowadzonych przez Włochów ośrodków w Albanii, natomiast podstawowe informacje (w tym liczba przetrzymywanych osób) pozostały nieujawnione. Wydatki kierowano w drodze procedur awaryjnych, z pominięciem procesów zamówień publicznych, a od pracowników wymagano podpisywania umów o zachowaniu poufności.
Współpracując z fotoedytorką Bebe Blanco Agterberg, projektantką informacji Sharon Coone i fotografem Francesco Belliną, dziennikarze badają obawy dotyczące praw człowieka związane z umową i jej konsekwencje dla podstawowych zasad europejskiej praworządności.
O nagrodzie
Nagroda stanowi hołd dla maltańskiej dziennikarki śledczej Daphne Caruany Galizii, która została zamordowana w październiku 2017 r. Co roku nagradza ona wybitne dziennikarstwo, które promuje lub broni podstawowych zasad i wartości Unii Europejskiej, takich jak godność ludzka, wolność, demokracja, równość, praworządność i prawa człowieka.
W konkursie mogą brać udział dziennikarze zawodowi i zespoły dziennikarzy zawodowych dowolnej narodowości, którzy mogą zgłosić szczegółowe historie opublikowane lub wyemitowane przez media z siedzibą w jednym z 27 państw członkowskich Unii Europejskiej.
Sama nagroda oraz nagroda pieniężna w wysokości 20 000 euro świadczą o silnym wsparciu Parlamentu Europejskiego dla dziennikarstwa śledczego i ochrony dziennikarzy na całym świecie.
Dotychczasowi zwycięzcy
2025 – Dochodzenie w sprawie ukrytych sieci finansowych umożliwiających Rosji unikanie sankcji handel ropą naftową (koordynowane przez Podążaj za pieniędzmi)
2024 – Dochodzenie w sprawie zaginionych dzieci-migrantów bez opieki (Zagubiony w Europie)
2023 – Wspólne dochodzenie w sprawie wraku statku z migrantami w Pylos (Salomonwe współpracy z Kryminalistyka, StrgF/ARDI Strażnik)
2022 – Dokument „Republika Środkowoafrykańska pod wpływami Rosji” Clémenta Di Roma i Carol Valade (ARTE/France24/Le Monde)
2021 – „Projekt Pegasus” (koordynator: Zakazane historie)
Kim była Daphne Caruana Galizia?
Daphne Caruana Galizia była maltańską dziennikarką, blogerką i działaczką antykorupcyjną, która obszernie informowała o korupcji, praniu pieniędzy, przestępczości zorganizowanej, sprzedaży obywatelstwa i powiązaniach rządu maltańskiego z Panama Papers. W następstwie nękania i gróźb została zamordowana w wyniku wybuchu bomby samochodowej w dniu 16 października 2017 r. Oburzenie związane z prowadzeniem przez władze śledztwa w sprawie jej morderstwa ostatecznie doprowadziło do rezygnacji premiera Josepha Muscata. Krytycznie wyrażając się w związku z uchybieniami w dochodzeniu, w grudniu 2019 r. posłowie do Parlamentu Europejskiego wezwali Komisję Europejską do podjęcia działań i od tego czasu powracają do tej kwestii na każdym kroku – w tym w 2023 r. wydając tematyczną rezolucję potępiającą ograniczone postępy w pociąganiu winnych przed wymiar sprawiedliwości. Do tej pory za dokonanie morderstwa osadzono w więzieniu pięć osób. Jednak sprawca zamachu nie został jeszcze skazany.
