Stacja pomiarowa gazu Sudzha na granicy rosyjsko-ukraińskiej (Copyright: Gazprom, 2015 / strona internetowa Gazpromu, Media)
Rosyjski gigant gazowy Gazprom ogłosił w sobotę, że oficjalnie rozpoczął procedurę rozwiązywania kontraktów na dostawy i tranzyt gazu z Ukrainą. Decyzja ta nastąpiła po tym, jak w zeszłym tygodniu sąd arbitrażowy w Sztokholmie nakazał Gazpromowi zapłatę ponad 2,5 miliarda dolarów ukraińskiej firmie energetycznej Naftogaz. Orzeczenie w Sztokholmie, będące ostatnim aktem długiej batalii prawnej toczącej się wraz z kryzysem politycznym ukraińsko-rosyjskim, zmusiło Kijów do zwiększenia dostaw gazu spoza Rosji i wzbudziło w UE obawy, że nowy kryzys z Moskwą może wpłynąć również na tranzyt do bloku. Kontekst W zeszłą środę międzynarodowy sąd arbitrażowy w Sztokholmie orzekł, że rosyjski gigant gazowy Gazprom musi zapłacić 2,56 miliarda dolarów ukraińskiemu państwu naftowo-gazowemu Naftogaz, po rozważeniu wzajemnych roszczeń i roszczeń wzajemnych związanych z niedoborami dostaw i tranzytu gazu. Gazprom tego samego dnia otwarcie nie zgodził się z orzeczeniem i wyraził wolę „ochrony praw, jakie przysługują mu na mocy obowiązującego prawa”. Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko powiedział, że Kijów będzie „dążył do przejęcia aktywów Gazpromu, jeśli strona rosyjska nie zastosuje się do decyzji arbitrażu sztokholmskiego”, jak podaje rosyjska agencja TASS. Jednak po decyzji sądu Gazprom nie wznowił dostaw gazu na Ukrainę, co zmusiło Kijów do podjęcia nadzwyczajnych działań w celu uzupełnienia braków, takich jak zawieszenie zajęć w szkołach i na uczelni. Dzień po wyroku, 29 lutego, Gazprom zwrócił pieniądze, które Naftogaz zapłacił za marcowe dostawy gazu, stwierdzając, że ich nie rozpocznie „ze względu na brak zatwierdzonej umowy dodatkowej do obecnego kontraktu”. TASS podał, że dyrektor naczelny Naftohazu Andriej Kobolew odebrał posunięcie Gazpromu jako formalną odmowę zastosowania się przez rosyjski koncern do decyzji sądu. Rozwiązanie kontraktów W ostatni piątek stało się jasne, że sytuacja nie jest daleka od poprawy, gdyż Gazprom oznajmił, że zamierza rozwiązać kontrakty gazowe z Ukrainą, nazywając decyzję sądu w Sztokholmie „asymetryczną”, gdyż „poważnie narusza ona równowagę interesów stron tych kontraktów”. „Arbitraż w Sztokholmie, kierując się podwójnymi standardami, przyjął asymetryczną decyzję w sprawie naszych kontraktów z Naftogazem Ukrainy dotyczących dostaw i tranzytu gazu” – powiedział dziennikarzom w ubiegły piątek Aleksiej Miller, dyrektor generalny rosyjskiego giganta gazowego. „Arbitrzy uzasadniają swoją decyzję faktem, że sytuacja w ukraińskiej gospodarce drastycznie się pogorszyła. Jesteśmy całkowicie przeciwni sytuacji, w której problemy gospodarcze Ukrainy są rozwiązywane naszym kosztem” – cytuje wypowiedź Millera rosyjski TASS. „W tej sytuacji kontynuacja obowiązywania kontraktów jest nieopłacalna ekonomicznie i nieopłacalna dla Gazpromu” – stwierdził Miller. W ostatnią sobotę w końcu nadeszła wiadomość. Wiceprezes Zarządu Gazpromu Aleksander Miedwiediew powiedział dziennikarzom, że Gazprom oficjalnie rozpoczął procedurę rozwiązania kontraktów na dostawy i tranzyt gazu z Naftohazem. „Rozpoczęliśmy procedurę rozwiązania umów z Naftogazem Ukrainy” – powiedział, choć jednocześnie wyraził pewność, że nową sprawą będą się zajmować różni arbitrzy. Sytuacja Ukrainy Po pierwszych, niejasnych godzinach, kiedy odmowa Gazpromu na dostawę paliwa skutkowała podjęciem działań ochronnych na całej Ukrainie, wygląda na to, że sytuacja w jakikolwiek sposób się poprawiła. Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko powiedział w sobotnie popołudnie, że dzięki zwiększonym dostawom z innych krajów dostawy gazu na Ukrainę „ustabilizowały się”. „Trudna sytuacja, która powstała w wyniku działań Gazpromu, została rozwiązana dzięki wspólnym działaniom Ukraińców i władz”. Od sobotniego poranka mamy gwałtowny wzrost dostaw gazu z Polski, Słowacji i Węgier” – cytuje wypowiedź Poroszenki ukraińskie media. „Dziś mamy stabilne dostawy gazu. W magazynach mamy wystarczającą ilość gazu pochodzącego z naszej produkcji i z importu” – dodał ukraiński przywódca. Państwowy operator gazociągów Ukrtransgaz również powiedział, że musi podjąć dodatkowe środki, aby zapewnić tranzyt gazu do europejskich odbiorców. Długotrwałe spory Szybkie działania podjęte przez ukraiński rząd w odpowiedzi na decyzję Gazpromu pokazują, że była republika radziecka była w jakiś sposób gotowa na nowy konflikt z rosyjskim gigantycznym dostawcą. Rzeczywiście Ukraina i Gazprom mają historię sporów w sprawie cen i innych zobowiązań. Ukrtransgaz w na jego stronie internetowej można przeczytać, że od miesięcy Gazprom „konsekwentnie łamie” warunki techniczne kontraktu z Naftogazem Ukraina. Według Ukrtransgazu ciśnienie w punkcie wejścia do systemu przesyłowego gazu na granicy rosyjsko-ukraińskiej nigdy nie osiągnęło poziomu umownego uzgodnionego i podpisanego z Gazpromem. „Zgodnie z zobowiązaniami umownymi ciśnienie w rosyjskim systemie przesyłowym gazu na stacji pomiaru gazu Sudzha musi być utrzymywane w przedziale 60–65 atm”, Ukrtransgaz. „Jednak faktyczne ciśnienie dostarczane przez stronę rosyjską przez cały rok wyniosło 51–59 atm, jak podał oddział dyspozytorski Ukrtransgazu za okres od stycznia 2018 r. do końca lutego 2018 r.” Gazprom ze swojej strony twierdzi, że od 2012 r. Naftogaz nie odebrał w pełni zakontraktowanego wolumenu, zarówno ze względów finansowych, jak i z powodu wymiany rosyjskiego gazu na gaz rewersowy z Europy obie firmy zwrócą się przeciwko sobie w ramach arbitrażu w Sztokholmie w 2015 roku. Obawy Europy W ubiegły piątek, dzień przed oficjalnym ogłoszeniem przez Gazprom swojej uchwały, UE wyraziła już obawy w związku z potencjalnym nowym konfliktem Rosja-Ukraina Komisja Europejska w oficjalnym oświadczeniu podała, że została poinformowana przez Ukrainę o „możliwej sytuacji awaryjnej w ukraińskim systemie przesyłowym gazu”, głównie z powodu niskiego ciśnienia, braku bezpośrednich dostaw z rosyjskiego Gazpromu i trudności w zwiększeniu przepływów zwrotnych z UE. „W opinii Komisji sytuacja ta budzi obawy nie tylko w zakresie bezpośrednich dostaw gazu ziemnego na Ukrainę, ale być może także tranzytu gazu do UE” – powiedział w ubiegły piątek wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Maros Sefcovic. Komisja oświadczyła również, że obecnie dokładniej wyjaśnia fakty z Europejską Siecią Operatorów Systemów Przesyłowych Gazu, a także że formalnie wzywa wszystkie zainteresowane strony, przedsiębiorstwa i odpowiednie ministerstwa Ukrainy i Rosji, „do znalezienia natychmiastowych rozwiązań zgodnych z decyzjami Europejskiego Trybunału Arbitrażowego w Sztokholmie”. Komisja twierdzi, że jest „gotowa pokierować procesem trójstronnym”, aby pomóc w znalezieniu skutecznego rozwiązania obecnej sytuacji. Gazprom jest największym rosyjskim producentem i eksporterem gazu ziemnego, którego większościowym właścicielem jest rząd Rosji, choć technicznie rzecz biorąc, posiada największe na świecie rezerwy gazu ziemnego mld m3 przez Ukrainę.
