Bank Światowy/John Hogg
Linie przesyłowe wysokiego napięcia, takie jak ta w Lesotho, są kluczowym elementem krajowych sieci elektroenergetycznych. Odgrywają także ważną rolę w bezpieczeństwie energetycznym poprzez ograniczenie strat energii elektrycznej w postaci ciepła.
Ten artykuł powstał dzięki strategicznej współpracy firmy Europejskie Żądło ze Światowym Forum Ekonomicznym.
Autor: Peter LyonsLider społeczności, technologia, media i przemysł cyfrowy, Światowe Forum Ekonomiczne i Frank RayalPartner, Xona Partners
Celem nr 7 zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych jest zapewnienie wszystkim dostępu do niedrogiej, niezawodnej i zrównoważonej nowoczesnej energii do roku 2030. Obecnie 1,2 miliarda ludzi na całym świecie – co szósty człowiek na planecie – nie ma dostępu do energii elektrycznej. W oparciu o scenariusz zakładający dotychczasową działalność przewiduje się, że do 2030 r. około 780 milionów ludzi pozostanie bez tego systemu. Aby zaradzić tej tendencji, potrzebne jest radykalnie nowe podejście.
Milagros Rivas Saiz, globalny dyrektor ds. doradztwa międzybranżowego w International Finance Corporation, omawia, co należy zrobić, aby osiągnąć cel zrównoważonego rozwoju nr 7, w tym niektóre wyzwania stojące przed firmami oraz jedyny problem, który należy szybko rozwiązać, aby zwiększyć dostęp do energii poza siecią.
1) Celem SDG 7 jest zapewnienie wszystkim dostępu do niedrogiej, niezawodnej, zrównoważonej i nowoczesnej energii. Czy wierzysz, że uda się to osiągnąć?
Absolutnie. Choć byłbym naiwny, nie doceniając wyzwania, nie zapominajmy, że w zdecydowanej większości świata osiągnięto powszechną elektryfikację. Choć obecnie 1,1 miliarda ludzi nie ma dostępu do nowoczesnych usług energetycznych, warto pamiętać, że ma je ponad siedem miliardów ludzi.
Znaczna część tych połączeń powstała w ciągu ostatniego półwiecza. W rzeczywistości kraje uprzemysłowione, takie jak Stany Zjednoczone i Wielka Brytania, nie były w pełni zelektryfikowane aż do połowy XX wieku. Chiny, Wietnam i Tajlandia osiągnęły zdumiewające tempo elektryfikacji w ciągu zaledwie ostatnich kilku dekad. To oczywiste, że jest to możliwe.
2) Wiemy, że kraje o największej luce w elektryfikacji nie zapewniają połączeń w tempie niezbędnym do pełnej elektryfikacji do 2030 r. Co trzeba zrobić, aby szybciej przesunąć igłę?
Jednym słowem: decentralizacja. Po prostu nie możemy w dalszym ciągu rozbudowywać krajowych sieci w odległych obszarach, gdzie zapotrzebowanie na energię elektryczną nie uzasadnia inwestycji, a sama infrastruktura sieciowa w wielu takich miejscach nie jest w stanie obsłużyć elektronów, które mają przez nią przechodzić. Niestabilność sieci ostatniej mili jest poważnym problemem w wielu częściach rozwijającego się świata.
Jak wskazuje Międzynarodowa Agencja Energetyczna, prawdopodobnie aż połowa elektryfikacji będzie musiała pochodzić z rozwiązań off-grid. Zaobserwowaliśmy ogromny wzrost dostępu za pomocą dachowych systemów fotowoltaicznych (SHS), które można wdrożyć w ciągu jednego dnia i mogą zapewnić wystarczającą moc do wszystkiego, od kilku lamp i ładowarek do telefonów po frezowanie, mielenie i chłodzenie przy użyciu wysoce wydajnych urządzeń.
Mini-siatki będą również musiały stanowić ważną część gry końcowej. Zwykle wymagają znacznie mniej kapitału do założenia w porównaniu do scentralizowanych elektrowni i powiązanych sieci dystrybucyjnych. Mogą jednak obsługiwać obciążenia produkcyjne o krytycznym znaczeniu dla rozwoju gospodarczego, od pompowania wody po produkcję na małą skalę. Chociaż rozbudowa obecnych sieci, w szczególności „zagęszczenie” na bardziej zaludnionych obszarach, które mogą znajdować się tuż pod obecną siecią, nadal będzie kluczowa, nierealistyczne jest sugerowanie, że sieć zapewni nam powszechny dostęp do roku 2030.
3) W sytuacji, gdy zarówno możliwości, jak i finanse większości przedsiębiorstw użyteczności publicznej, zwłaszcza w Afryce, są pod presją, w jaki sposób można zgromadzić prywatnych operatorów i inwestorów?
Wszystko wiąże się z ryzykiem, a mianowicie identyfikowaniem i rozwiązywaniem kluczowych problemów w łańcuchu wartości, które utrudniają sektorowi prywatnemu wchodzenie na rynki i działanie na nich. Gracze SHS są już aktywni na całym kontynencie. Szczególnie w Kenii, Tanzanii i Ugandzie wskaźniki penetracji są imponujące. Choć prawdą jest, że wiele firm wybiera owoce, które wiszą niżej – tj. klientów na obszarach podmiejskich – istnieje ogromna ilość innowacji w zakresie rozwoju sieci dystrybucji, rozwiązań płatniczych i technologii ratingu kredytowego, które umożliwiają tym przedsiębiorstwom prosperowanie. Jednak na mniej oczywistych rynkach, takich jak rynki o niewielkiej liczbie ludności lub mniej zaawansowane ramy prawne i regulacyjne, sektor prywatny potrzebuje większej pomocy.
Istnieje kilka firm, które wyruszają dalej, wykorzystując możliwości SHS w takich krajach jak Etiopia, Togo i Zambia. Jednak w tych przypadkach wprowadzono mechanizmy mające na celu zmniejszenie barier wejścia, np. rozsądne zachęty finansowe lub połączenia z lokalnymi podmiotami, które mogą wspierać rozwój sieci na głębokich obszarach wiejskich w celu ułatwienia instalacji i konserwacji systemów. Natomiast w przypadku minisieci jasne jest, że potrzebne jest bardziej zorganizowane podejście w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP), jak ma to miejsce w przypadku większości infrastruktury o naturalnych cechach monopolistycznych.
Z punktu widzenia instytucji finansującej rozwój, takiej jak IFC, PPP mogą pomóc w rozszerzeniu usług na ludność, która w przeciwnym razie nie miałaby do nich dostępu, albo dlatego, że są one zbyt biedne, aby kupić nawet najmniejszą oferowaną ilość usług energii elektrycznej, albo dlatego, że żyją na obszarach, gdzie koszty prowadzenia działalności gospodarczej są tak wysokie, że świadczenie im usług na zasadach czysto komercyjnych jest nieopłacalne. Dobrze zaprojektowane PPP mogą wykorzystywać inteligentne dotacje publiczne w celu zamknięcia „luki w rentowności”, czyli różnicy między oczekiwaniami dotyczącymi zwrotu ze strony deweloperów i inwestorów z sektora prywatnego a przychodami, których można w sposób uzasadniony oczekiwać od użytkowników końcowych, co z kolei powoduje dźwignię kapitału komercyjnego.
4) Jakie rodzaje firm są według Ciebie zainteresowane przestrzenią dostępu do energii? Biorąc pod uwagę złożoność obsługi rynku, jakie wyzwania stoją przed nią?
Ogólnie rzecz biorąc, istnieją trzy typy przedsiębiorstw świadczących rozproszone usługi energetyczne (DESCO): mniejsze przedsiębiorstwa lokalne, „międzynarodowe start-upy” i większe korporacje.
Lokalne przedsiębiorstwa mają zazwyczaj głęboką wiedzę rynkową i zazwyczaj mogą dobrze obsługiwać klientów na obszarach wiejskich. Często działają w innych powiązanych obszarach biznesowych, takich jak dystrybucja LPG czy nawet przetwórstwo rolne. Często jednak mają trudności z dostępem do wystarczającego finansowania. Wielu z nich brakuje również silnych umiejętności w zakresie zaplecza biurowego i zarządzania klientami, niezbędnych do osiągnięcia znaczącej skali.
Na pierwszych stronach gazet zdominowały międzynarodowe start-upy. Wiele z nich wniosło świeże spojrzenie na modele biznesowe, szczególnie w Afryce Wschodniej, gdzie rynek SHS opiera się na zasadzie płatności zgodnie z rzeczywistym użyciem ze względu na powszechność pieniądza mobilnego. Widzimy jednak, że ekspansja rynkowa nie zawsze jest prosta. Dzieje się tak dlatego, że Rwanda czy Nigeria mogą znacznie różnić się od, powiedzmy, Kenii czy Tanzanii pod względem oczekiwań klientów, chęci i możliwości płacenia, a także szerszych warunków ekosystemowych, w tym kluczowych wymagań, takich jak zasięg sieci komórkowej i systemy płatności mobilnych.
Większe przedsiębiorstwa, zarówno krajowe konglomeraty, jak i międzynarodowe koncerny, dysponują głębokimi kieszeniami (lub mają dostęp do finansowania), dużymi umiejętnościami w zakresie badań i rozwoju oraz szerokimi kompetencjami operacyjnymi umożliwiającymi wspieranie realizacji dużych, złożonych projektów. Kilku graczy, zainteresowanych coraz większym dostępem do energii, rozpoczęło przedsięwzięcia zarówno w podsektorze SHS, jak i minisieci. Wiele z nich czeka na marginesie na ogłoszenie przetargów PPP, gdyż mogłoby to być dla nich dobry sposób na wejście na rynek oferujący znaczną liczbę możliwości przyłączenia.
5) Gdyby miał Pan wskazać jeden problem, który należy szybko rozwiązać, aby osiągnąć znaczny wzrost dostępu do energii poza siecią, co by to było?
Musimy całkowicie wypełnić lukę w danych, jak omówiono w niedawnym dokumencie Światowego Forum Ekonomicznego Znalezienie kompromisu: jak partnerstwa publiczno-prywatne mogą zmienić grę w elektryfikację poza siecią. Na pozornie proste pytania, które często w przeszłości nie były nawet zadawane, należy teraz odpowiedzieć.
W jakich obszarach systemy usług energetycznych poza siecią uważa się za najtańszą opcję elektryfikacji, biorąc pod uwagę oczekiwany poziom usług energetycznych odpowiedni do zaspokojenia istniejącego popytu i prognoz rozsądnego wzrostu? Gdzie nie dotrze główna sieć w ciągu najbliższych „X” lat? Gdzie w przypadku minisieci występuje wystarczająca gęstość zaludnienia oraz zapotrzebowanie na usługi o wyższej energii, umożliwiające prowadzenie działalności gospodarczej i biznesowej oraz świadczenie usług społecznych?
Poza tym konieczne jest również głębokie zrozumienie specyfiki dowolnego rynku poza siecią. Obejmuje to wstępne prace nad wykonalnością dla obiektów wstępnie zidentyfikowanych jako potencjalnie wyodrębnione dla celów odłączonych od sieci. Obejmuje to szacunki zapotrzebowania na usługi energetyczne, oceny gotowości do płacenia, segmentację klientów oraz dostępność i wykorzystanie mobilnych systemów pieniężnych, a wszystko to wpływa na ocenę przedsiębiorstwa dotyczącą wejścia na rynek.
