Ten artykuł powstał dzięki współpracy The European Sting ze Światowym Forum Ekonomicznym.
Autor: Philippe Delorme, wiceprezes wykonawczy i dyrektor generalny ds. operacji w Europie, Schneider Electric
- Nowy plan REPowerEU stara się pogodzić potrzebę zmniejszenia zależności od rosyjskiego gazu z europejskimi celami klimatycznymi.
- Można jednak zrobić więcej, aby zmaksymalizować efektywność energetyczną budynków i przemysłu.
- Cyfryzacja, elektryfikacja, decentralizacja i lepsze budowanie od podstaw muszą być priorytetami.
Na początku kwietnia przełomowy raport ONZ ostrzegał, że jeśli chcemy uniknąć katastrofy ekologicznej, należy działać „teraz albo nigdy”.
Nawet w sprzyjających warunkach gospodarczych naukowcy mają trudności z przekonaniem decydentów do podjęcia działań w związku ze zmianami klimatycznymi. Jednak obecnie warunki są dalekie od pozytywnych. Gwałtowna inflacja, poplątane łańcuchy dostaw i szoki cenowe energii wzmocniły polityczną pokusę opóźnienia działań klimatycznych. A wszystkie te czynniki pogorszyła sytuacja na Ukrainie.
Pokusa ta jest szczególnie silnie odczuwalna w Unii Europejskiej: rosyjski import pokrywa prawie 25% zapotrzebowania UE na energię. Nic więc dziwnego, że w miarę jak UE pracuje nad zmniejszeniem swojej zależności od rosyjskiego gazu, kilka państw członkowskich zaczęło w większym stopniu opierać się na źródłach energii takich jak węgiel, aby zrekompensować powstałe niedobory.
W perspektywie krótkoterminowej takie środki można być może tolerować jako formę zarządzania kryzysowego. Są one jednak całkowicie sprzeczne z ambicjami zerowej energii netto określonymi w Europejskim Zielonym Ładzie.
REPowerEU: ramy postępu klimatycznego
Próbując załagodzić to napięcie, Komisja Europejska opublikowała w maju swój plan REPowerEU: zestaw polityk mających na celu położenie kresu zależności bloku od rosyjskich paliw kopalnych, przy jednoczesnym przyspieszeniu zielonej transformacji. Opiera się ona na dywersyfikacji dostaw gazu, zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii i większym oszczędzaniu energii.
Z punktu widzenia czystej energii REPowerEU ma wiele do zaoferowania. Szczególnie zachęcający jest priorytet przyznany takim politykom, jak unijna strategia dotycząca energii słonecznej.
Jeśli jednak chodzi o oszczędzanie energii, można zrobić więcej, aby zachęcić konsumentów do korzystania z technologii cyfrowych, które maksymalizują efektywność energetyczną, minimalizują ilość odpadów i zapewniają maksymalne wykorzystanie tego, co wytwarzamy.
Jak zatem mogłoby wyglądać takie podejście do polityki?
Aby pomóc organom regulacyjnym zrozumieć, jakie konkretne dodatkowe środki mogą przyjąć w celu wzmocnienia propozycji REPowerEU, opublikowaliśmy zestaw 10 zaleceń skupionych wokół czterech kluczowych tematów:
1. Cyfryzacja sposobem na zwiększenie efektywności energetycznej: najlepszy wat to negawat
Jeśli chodzi o oszczędzanie energii, najszybciej zyski można osiągnąć poprzez zwiększenie wykorzystania cyfrowych narzędzi efektywności energetycznej, zarówno w budynkach (z technologiami monitorowania i sterowania), jak i w przemyśle (z systemami zarządzania energią).
Według Komisji Europejskiej import gazu można zmniejszyć o 2,6% za każdy dodatkowy 1% oszczędności energii. Dlatego szacujemy, że przyjmując technologie maksymalizujące efektywność zużycia, budynki i przemysł mogą rocznie zaoszczędzić odpowiednio około 46 i 17 miliardów metrów sześciennych (mld m3) importu gazu. W 2021 r. zużycie gazu ziemnego w UE wyniosło 412 mld m3, z czego 155 mld m3 pochodziło z Rosji. Oznacza to, że budynki mogą zaoszczędzić jedynie równowartość 29,7% rocznego importu z Rosji.
Aby zachęcić do szerszego stosowania takich narzędzi, zalecamy, aby organy regulacyjne UE włączyły do planu REPowerEU połączenie nowych mandatów prawnych – w szczególności poprzez reformę dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD) – oraz dodatkowych zachęt kosztowych, takich jak wprowadzenie ulg podatkowych na inteligentne liczniki.
2. Elektryfikacja: niższa emisja dwutlenku węgla i większa efektywność energetyczna
Równie istotna będzie elektryfikacja ogrzewania budynków i przemysłu (obecnie w dalszym ciągu w dużym stopniu opierającego się na spalaniu gazu lub oleju opałowego).
Energia elektryczna jest czystszą formą energii niż spalanie ropy naftowej lub gazu, a badania wskazują, że dzięki już dostępnym pompom ciepła i innym technologiom UE może zwiększyć zużycie energii elektrycznej w procesach grzewczych z około 7% do 90% w przypadku budynków i z 30% do 78% w przypadku przemysłu.
Co więcej, urządzenia elektryczne są znacznie bardziej wydajne niż te zasilane paliwem: wydajność silnika elektrycznego jest 3 razy większa niż w przypadku silnika zasilanego gazem. I oczywiście elektryfikacja oznacza także zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza powstałego w wyniku spalania paliw kopalnych.
Ponownie, w tym przypadku decydenci UE mogą zrobić więcej, aby zachęcić konsumentów i innych użytkowników końcowych do elektryfikacji ogrzewania. Można to osiągnąć na przykład poprzez obniżenie kosztów związanych z instalacją inteligentnej pompy ciepła.
Prawie jedna czwarta obecnego zapotrzebowania Europy na energię pokrywana jest ze źródeł rosyjskich. Zdjęcie: Eurostat
3. Decentralizacja: elastyczność, odporność i odnawialne źródła energii
Zalecamy również, aby organy regulacyjne UE przyjęły proaktywne środki w celu decentralizacji naszego systemu energetycznego. Można tego dokonać poprzez zachęcanie do stosowania nowych technologii związanych z dachowymi panelami słonecznymi, elastycznością po stronie popytu, mikrosieciami i inteligentnym ładowaniem pojazdów elektrycznych (EV).
Chociaż plan REPowerEU zawiera pewne pozytywne propozycje w tych kwestiach, uważamy, że powinny one stanowić znacznie wyższy priorytet na poziomie UE i krajowym. Ponownie połączenie nowych obowiązków regulacyjnych, zachęt podatkowych i zwolnień z planowania może zwiększyć wykorzystanie takich technologii po stronie popytu.
4. Buduj od samego początku: optymalizacja zużycia energii
Wreszcie, zamiast modernizować, aby zrekompensować wcześniejsze braki w efektywności, musimy budować lepiej od podstaw, wykorzystując narzędzia cyfrowe, które pomogą w projektowaniu nowych budynków pod kątem maksymalnej efektywności energetycznej.
Z naszych badań wynika, że przyjmując od samego początku odpowiednie narzędzia zwiększające efektywność, UE może do 2030 r. zwiększyć oszczędność energii o 20–30% w nowych budynkach komercyjnych i o 50% w nowych budynkach mieszkalnych. Ambitne przekształcenie dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków będzie miało zasadnicze znaczenie dla tego procesu.
REPowerEU i efektywność energetyczna: czas na działanie
Sytuacja na Ukrainie i wstrząsy w zakresie dostaw energii podkreślają, jak ważne jest przyspieszenie przejścia UE w kierunku bezpieczniejszej i czystszej przyszłości energetycznej.
Można to zrobić. Przypomnijmy sobie, jak Japonia szybko przeprowadziła transformację strukturalną na dużą skalę. W ciągu dziesięciu lat po katastrofie nuklearnej w Fukushimie kraj zmniejszył udział energii elektrycznej wytwarzanej przez energię jądrową z jednej trzeciej w 2011 r. do niecałych 4% obecnie. Oszczędności energii, poprawa efektywności i zwiększone wykorzystanie odnawialnych źródeł energii okazały się kluczowe dla osiągnięcia tej transformacji.
Odkryć
Co Światowe Forum Ekonomiczne robi w sprawie przejścia na czystą energię?
Przejście na czystą energię ma kluczowe znaczenie w walce ze zmianami klimatycznymi, jednak w ciągu ostatnich pięciu lat transformacja energetyczna uległa stagnacji.
Zużycie i produkcja energii odpowiadają za dwie trzecie globalnych emisji, a 81% światowego systemu energetycznego w dalszym ciągu opiera się na paliwach kopalnych, tyle samo co 30 lat temu. Ponadto postęp w zakresie energochłonności gospodarki światowej (ilości energii zużywanej na jednostkę działalności gospodarczej) ulega spowolnieniu. W 2018 r. energochłonność wzrosła o 1,2%, co stanowi najwolniejsze tempo od 2010 r.
Aby stworzyć bardziej włączający, zrównoważony, przystępny cenowo i bezpieczny globalny system energetyczny, potrzebne są skuteczne polityki, działania sektora prywatnego i współpraca publiczno-prywatna.
Postęp w benchmarkingu jest niezbędny do pomyślnego przejścia. Indeks transformacji energetycznej Światowego Forum Ekonomicznego, który klasyfikuje 115 gospodarek pod względem tego, jak dobrze równoważą one bezpieczeństwo i dostęp do energii ze zrównoważonym rozwojem środowiska i przystępnością cenową, pokazuje, że największym wyzwaniem stojącym przed transformacją energetyczną jest brak gotowości wśród największych emitentów na świecie, w tym USA, Chin, Indii i Rosji. 10 krajów, które uzyskały najwyższy wynik pod względem gotowości, odpowiada za zaledwie 2,6% światowych rocznych emisji.
Aby przygotować globalny system energetyczny na przyszłość, działająca w ramach Forum Platforma Kształtowania Przyszłości Energii i Materiałów pracuje nad inicjatywami obejmującymi efektywność systemową, innowacje i czystą energię oraz Globalny Sojusz na rzecz Baterii, aby zachęcać i umożliwiać innowacyjne inwestycje, technologie i rozwiązania w zakresie energii.
Ponadto Platforma Możliwa Misja (MPP) pracuje nad zgromadzeniem partnerów publicznych i prywatnych w celu dalszej transformacji przemysłu, aby skierować sektory przemysłu ciężkiego i mobilności na ścieżkę prowadzącą do zerowej emisji netto. MPP to inicjatywa stworzona przez Światowe Forum Ekonomiczne i Komisję ds. Transformacji Energetycznych.
Czy Twoja organizacja jest zainteresowana współpracą ze Światowym Forum Ekonomicznym? Dowiedz się więcej tutaj.
Europa ma teraz szansę przyspieszyć własną transformację energetyczną, jednocześnie poprawiając swoją długoterminową konkurencyjność i zapewniając swoim obywatelom bardziej ekologiczną i zrównoważoną przyszłość.
Nie możemy już dłużej czekać. Zegar tyka.
• Przeczytaj białą księgę Schneider Electric w odpowiedzi na REPowerEU tutaj.
