Ten artykuł powstał we współpracy z Komisją Europejską.
Komisja Europejska wszczęła szczegółowe śledztwo, które ma ocenić, czy wydany został wyrok arbitrażowy, w którym Bułgaria ma zapłacić odszkodowanie ACF Energia Odnawialna Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością dotyczące zmian w środku wsparcia dla energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych jest zgodne z unijnymi zasadami pomocy państwa.
Dochodzenie Komisji
W 2011 r. Bułgaria ustanowiła system wsparcia produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. W latach 2013, 2014 i 2015 Bułgaria zmieniła program. W marcu 2016 r. obowiązujący program zgłoszono Komisji, która w dniu 4 sierpnia 2016 r. zatwierdziła go zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi pomocy państwa.
ACF to firma z siedzibą na Malcie. W 2012 r. spółka ACF zainwestowała w bułgarski sektor energii odnawialnej, kupując elektrownię fotowoltaiczną, która skorzystała z programu wsparcia energii odnawialnej wdrożonego przez Bułgarię w 2011 r. Po modyfikacjach wprowadzonych przez Bułgarię w 2013 i 2014 r. ACF w dalszym ciągu otrzymywała wsparcie w ramach zmodyfikowanego programu i wszczęła postępowanie arbitrażowe. Przedsiębiorstwo domagało się rekompensaty za wsparcie, które otrzymałoby na podstawie programu, gdyby nie został on zmodyfikowany.
W wyroku arbitrażowym z dnia 5 stycznia 2024 r. uznano, że Bułgaria naruszyła Traktat karty energetycznej („ECT”) i nakazano Bułgarii zrekompensowanie ACF strat rzekomo poniesionych w wyniku modyfikacji bułgarskiego systemu wsparcia. Wysokość odszkodowania wynosi 61,04 mln euro plus odsetki. Bułgaria zgłosiła tę decyzję Komisji zgodnie z zasadami pomocy państwa, lecz do dnia dzisiejszego nie wypłaciła żadnej rekompensaty.
Na tym etapie Komisja wstępnie ocenia, że wyrok arbitrażowy i jego wykonanie stanowiłyby pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu UE („TFUE”), która jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym. Komisja dokładniej zbada środek i jego zgodność z rynkiem wewnętrznym, a w szczególności ewentualne naruszenie Traktatów UE przez środek pomocy.
Pomoc państwa jest zakazana, jeżeli nie zostanie zatwierdzona przez Komisję jako zgodna z funkcjonowaniem rynku wewnętrznego. Środek naruszający inne przepisy prawa UE nie może zostać uznany za zgodny w świetle zasad pomocy państwa.
Spór, który zakończył się wyrokiem arbitrażu, miał charakter sporu wewnątrzunijnego. W związku z tym Komisja dokona dalszej oceny, czy orzeczenie i jego wykonanie mogą stanowić naruszenie art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 267 i 344 TFUE w odniesieniu do ostatecznej jurysdykcji Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej („TSUE”) oraz ogólnych zasad autonomii porządku prawnego UE.
Wszczęcie szczegółowego dochodzenia daje Bułgarii i zainteresowanym stronom trzecim możliwość przedstawienia uwag. Nie wpływa to w żaden sposób na wynik dochodzenia.
Tło
Z orzecznictwa TSUE wynika, że wewnątrzunijny arbitraż między inwestorem a państwem oparty na dwustronnych traktatach inwestycyjnych jest sprzeczny z prawem UE (2018 r. Achmea wyrok C-284/16). W komunikacie Komisji z lipca 2018 r. w sprawie ochrony inwestycji wyjaśniono, że ma to również zastosowanie do klauzuli arbitrażowej między inwestorem a państwem zawartej w TKE. W 2019 r. 22 państwa członkowskie UE podpisały deklarację w sprawie konsekwencji Achmea wyrok i jego zastosowanie do ET.
W 2021 r. TSUE w sprawie Komstroy wyrok orzekł, że ECT stanowi integralną część prawa UE i że klauzula arbitrażowa ECT nie może mieć zastosowania wewnątrz UE. W 2024 r. państwa członkowskie UE podpisały deklarację w sprawie skutków prawnych wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Komstroy oraz wspólne porozumienie w sprawie braku zastosowania Traktatu WE jako podstawy wewnątrzunijnego postępowania arbitrażowego. Następnie UE wystąpiła z ECT ze skutkiem od 27 czerwca 2025 r.
Wiarygodne i przejrzyste przepisy dotyczące wspierania produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych są ważne, aby zapewnić zaufanie inwestorów i umożliwić inwestycje niezbędne dla Porozumienia w sprawie czystego przemysłu i osiągnięcia unijnych celów w zakresie dekarbonizacji. Fakt, że prawo UE wyklucza wewnątrzunijny arbitraż inwestycyjny na mocy dwustronnych traktatów inwestycyjnych lub Traktatu WE, nie oznacza, że inwestorzy nie korzystają z ochrony inwestycji w UE. Skargi inwestorów indywidualnych zmierzające do unieważnienia środków krajowych lub żądania rekompensaty finansowej należą do kompetencji sądów krajowych. Inwestorzy z UE korzystają z ochrony zapewnianej przez prawo UE.
Jeżeli inwestor uważa, że decyzja Komisji w sprawie pomocy państwa niesłusznie zagraża jego inwestycji, może zaskarżyć tę decyzję bezpośrednio przed Sądem. Wreszcie dyrektywa w sprawie energii odnawialnej (2018/2001) nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby wsparcie przyznawane projektom dotyczącym energii odnawialnej nie było zmieniane w sposób, który negatywnie wpływałby na prawa przyznane przedsiębiorstwom i podważał opłacalność ekonomiczną projektów, które już korzystają ze wsparcia. W roku 2013 taki przepis nie istniał.
Aby uzyskać więcej informacji
Jawna wersja decyzji zostanie udostępniona pod numerem sprawy SA.114457 w rejestrze pomocy państwa na stronie internetowej Komisji dotyczącej konkurencji po wyjaśnieniu wszelkich kwestii związanych z poufnością. Nowe publikacje decyzji w sprawie pomocy publicznej w Internecie oraz w Dzienniku Urzędowym zamieszczane są w Tygodniku Konkurencji e-News.
