Artykuł ten został opublikowany we współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych.
Globalna transformacja energetyczna znalazła się w centrum uwagi drugiego dnia COP31, podczas którego kraje zastanawiały się, jak odejść od paliw kopalnych, przyspieszyć rozwój czystej energii oraz pokonać stojące na drodze bariery finansowe i infrastrukturalne.
Dziś na COP31
- Poza paliwami kopalnymi: Brazylia przedstawia plan działania dotyczący transformacji energetyki, po czym szef ONZ ostrzega przed kosztami dalszej zależności.
- Elektryczna przyszłość: Türkiye forsuje swoją inicjatywę 35 na 35 mającą na celu przyspieszenie globalnej elektryfikacji.
- Brakujące elementy: Przestarzałe lub brakujące sieci energetyczne i kosztowne finansowanie grożą spowolnieniem przejścia na czystą energię.
We wtorek Dzień Energii i Transportu na COP31 rozpoczął się nieco ironicznie. Kiedy światowi przywódcy zjechali do Antalyi i zaostrzono środki bezpieczeństwa, drogi były zatkane, autobusy przepełnione, a podróż na miejsce wydarzenia ciągnęła się godzinami.
Chaos na zewnątrz jednak w niewielkim stopniu przyćmił większe wyzwanie, przed którym stoi kraj: zmiana sposobu, w jaki świat produkuje i wykorzystuje energię oraz położenie kresu jego zależności od paliw kopalnych.
Trzy lata po tym, jak kraje zgodziły się w Dubaju (COP28) na odejście od węgla, ropy i gazu, Brazylia, przewodnicząca COP30, przedstawiła plan działania mający na celu urzeczywistnienie tej obietnicy.
„Już dawno nadszedł czas, aby przestać traktować odejście od paliw kopalnych jako temat tabu lub niemożliwy do rozwiązania” – powiedział Sekretarz Generalny ONZ António Guterres podczas inauguracji brazylijskiej inicjatywy COP30, określającej, w jaki sposób kraje mogą odejść od paliw kopalnych.
Ale miał też ostrzeżenie: uzależnienie od paliw kopalnych jest szkodliwe nie tylko dla klimatu. Staje się coraz droższym zobowiązaniem.
Stwierdził, że odkąd rozpoczęła się obecna eskalacja na Bliskim Wschodzie, sama Unia Europejska zapłaciła ponad 100 miliardów euro z tytułu dodatkowych kosztów importu paliw kopalnych, podczas gdy ceny benzyny i oleju napędowego wzrosły w 130 krajach.
„Zmiana dostawców nie wyeliminuje tego narażenia. Zakłócenia w dowolnym miejscu powodują wzrost cen na całym świecie. „
Plan działania, a nie recepta
Opublikowany po raz pierwszy 3 listopada i oficjalnie zaprezentowany dzisiaj podczas COP31 brazylijski plan działania ma na celu przekształcenie globalnego zobowiązania do odejścia od paliw kopalnych w plany krajowe.
Wyzwanie wygląda inaczej w zależności od kraju. Producenci ropy i gazu muszą przygotować się na spadek przychodów oraz zmiany w miejscach pracy i gałęziach przemysłu, podczas gdy kraje zależne od importowanych paliw muszą opracować alternatywy, które mogą zmniejszyć ich ekspozycję na niestabilne rynki energii.
Obydwa stoją przed trudnym zadaniem zapewnienia inwestycji, infrastruktury i wsparcia międzynarodowego niezbędnych do umożliwienia transformacji.
Ana Toni, dyrektor generalna brazylijskiej prezydencji COP30, stwierdziła, że w planie działania analizuje się trzy wzajemnie powiązane wyzwania: popyt na paliwa kopalne, ich produkcję i podaż oraz gospodarcze konsekwencje odejścia od nich.
Oferuje także wskaźniki dla krajów umożliwiające ocenę ich gotowości, identyfikację przeszkód i planowanie kolejnych kroków, a także propozycje ściślejszej współpracy międzynarodowej.
„Zacznij teraz, gdziekolwiek jesteś. Zacznij teraz. Nie czekaj” – nalegała.
Plan działania ma charakter dobrowolny i nie stanowi nowego wiążącego porozumienia klimatycznego.
Sekretarz Generalny Guterres wezwał jednak kraje do opracowania planów krajowych zawierających jasne harmonogramy i potrzeby finansowe oraz do wykazania wymiernych postępów do 2028 r.
Plan działania był jedną z kilku inicjatyw energetycznych zaprezentowanych w ciągu dnia.
Pchnięcie do przejścia na prąd
Türkiye, gospodarz COP31, ma własną ambicję: zwiększyć udział energii elektrycznej w światowym zużyciu energii z nieco ponad 20 procent obecnie do 35 procent do 2035 roku.
Globalne zobowiązanie na rzecz elektryfikacji o wymiarach 35 na 35 brzmi technicznie, ale idea jest znajoma: więcej autobusów elektrycznych zamiast diesla, więcej domów ogrzewanych bez gazu i więcej fabryk napędzanych energią elektryczną.
Aby zapewnić pełne korzyści klimatyczne, energia musi w coraz większym stopniu pochodzić z czystych źródeł.
Czysta energia, z której nie ma dokąd uciec
Innym ważnym tematem COP31 jest sieć elektroenergetyczna, czyli rozległa sieć linii energetycznych, kabli i podstacji, które przesyłają energię elektryczną skąd jest ona wytwarzana do domów, firm i zakładów przemysłowych.
Wyobraź sobie na przykład budowę farmy słonecznej, która może zasilić tysiące domów, ale okazuje się, że nie ma sposobu na dostarczenie energii elektrycznej.
Według Dario Ligutiego z Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ (EKG ONZ) to już się dzieje.
Wyjaśnił pan Liguti Wiadomości ONZ że na całym świecie przyłączenie do sieci oczekuje około 2500 gigawatów projektów wytwarzania energii i innych projektów energetycznych.
Z niektórymi obiektami w ogóle nie można się połączyć. Inni muszą ograniczyć produkcję, ponieważ sieci energetyczne nie są w stanie zapewnić wystarczającej mocy.
„Dwie rzeczy: zwiększyć ilość sieci i podnieść jej jakość” – wyjaśnił, wzywając do budowy milionów kilometrów nowych linii przesyłowych i modernizacji istniejącej infrastruktury.
I chociaż światowy kryzys energetyczny ujawnił ryzyko uzależnienia od paliw kopalnych, jak ostrzegł szef ONZ, Liguti widzi plusy.
„Co napędza ten kryzys (jest) przyczyną większej penetracji ogromnych inwestycji w energię odnawialną… Dlaczego? Ponieważ energia odnawialna pomaga w bezpieczeństwie energetycznym, ponieważ ma charakter krajowy. Nie musisz importować ropy naftowej; nie musisz importować gazu.”
Projekty fotowoltaiczne i wiatrowe również można budować stosunkowo szybko – dodał. Jednak ich sukces ostatecznie zależy od tego, czy energia elektryczna dotrze do ludzi, którzy jej potrzebują.
Tańsza technologia, kosztowna transformacja
W ciągu ostatniej dekady energia słoneczna i wiatrowa dramatycznie spadła, ale dla wielu krajów rozwijających się główną przeszkodą pozostaje początkowa inwestycja.
Olli-Pekka Kuusela, badacz ze Światowego Instytutu Badań Ekonomicznych Rozwoju Uniwersytetu Narodów Zjednoczonych (UNU-WIDER), powiedział UN News, że biedniejsze kraje często ponoszą znacznie wyższe koszty finansowania zewnętrznego, co utrudnia finansowanie projektów w zakresie czystej energii, nawet jeśli technologia jest konkurencyjna.
„W przypadku czystszych technologii, takich jak energia słoneczna i wiatrowa, początkowe koszty inwestycji mogą być nieco znaczące” – powiedział Wiadomości ONZ. „Dlatego bardzo ważny jest dostęp do kapitału i rozsądny koszt kapitału”.
Banki rozwoju mogłyby pomóc, oferując pożyczki o niższym oprocentowaniu. Jednak dla pana Kuuseli szansa wykracza poza zastąpienie paliw kopalnych.
W Afryce Subsaharyjskiej ponad pół miliarda ludzi nadal nie ma prądu. Zapewnienie społecznościom niezawodnej energii mogłoby wesprzeć nowe gałęzie przemysłu, produkcję, lepsze usługi i elektryczny transport publiczny.
Istnieje jeszcze jedno wyzwanie: zapewnienie odporności systemów elektroenergetycznych na samą zmianę klimatu.
W Zambii, gdzie pan Kuusela prowadził badania, dotkliwa susza ograniczyła produkcję energii wodnej, prowadząc do przerw w dostawie prądu i racjonowania energii elektrycznej. Rozwój energetyki słonecznej i wzmocnienie połączeń z krajami sąsiadującymi mogłoby pomóc w uniknięciu podobnych zakłóceń w przyszłości.
Kwestią tą zajmuje się także ONZ, której Global Grids Accelerator stara się odblokować inwestycje w sieci elektroenergetyczne oraz przyspieszyć ich rozbudowę i modernizację.
Śledź najnowsze wydarzenia z COP31 poprzez nasz nowy podcast, Rozmowa i działanie, i nasze specjalny codzienny reportaż konferencji.
