O nas
Kontakt

Bitwa o kontrolę nad sygnałami GPS i radiowymi budzi obawy dotyczące bezpieczeństwa cywilów

Laura Kowalczyk

Artykuł opublikowano we współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym.

Artykuł opublikowano we współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym.
(Źródło: Unsplash)

Artykuł ten został opublikowany we współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych.


Od konwojów z pomocą w strefach konfliktów po odrzutowce pasażerskie i statki towarowe daleko na morzu, bezpieczne podróże zależą od GPS, nawigacji satelitarnej i staromodnych transmisji radiowych. Jednak sygnały te są coraz częściej blokowane lub fałszowane, a cenę płacą cywile.

Sygnały te przemieszczają się w widmie elektromagnetycznym, które stanowi również podstawę współczesnych operacji wojskowych i samo w sobie stało się polem bitwy.

Im bardziej polegamy na tych technologiach, tym bardziej jesteśmy narażeni na zakłócenia, manipulacje i zakłócenia, powiedział Federico Mantelassi, badacz w Programie Bezpieczeństwa i Technologii Instytutu Badań nad Rozbrojeniem ONZ (UNIDIR). Wiadomości ONZ.

Zagłuszanie i fałszowanie

Dwa główne zagrożenia to zakłócanie, które blokuje sygnały, oraz fałszowanie, które dostarcza systemom fałszywych sygnałów.

Szacunki UNIDIR wskazują, że liczba przypadków fałszowania GPS w lotnictwie cywilnym wzrosła o 500 procent między styczniem a sierpniem 2024 r., co miało wpływ na setki lotów.

Na początku 2026 r. podczas kryzysu na Bliskim Wschodzie doszło do największej w historii koncentracji zakłóceń morskich.

Pan Mantelassi moderował niedawno sesję na temat tych zakłóceń i ich znaczenia dla pokoju i bezpieczeństwa podczas konferencji UNIDIR 2026 Dialog Innowacji w Genewie.

Sylwetka postaci na mostku statku, patrzącej na zachód słońca nad oceanem, otoczona podświetlanymi ekranami nawigacyjnymi i radarowymi.
© Adobe Stock/Aurelien Mostek statku służy jako centralne centrum dowodzenia.

Co to jest widmo elektromagnetyczne?

Widmo obejmuje pełny zakres fal elektromagnetycznych, od fal radiowych i mikrofal po podczerwień, światło widzialne, promieniowanie rentgenowskie i promienie gamma.

Armie i inne gałęzie wojska w coraz większym stopniu korzystają z widma, aby połączyć swoje systemy do celów obserwacji, transmisji danych, naprowadzania broni i sieci na polu bitwy.

Ekspert UNIDIR zauważył, że „wojskowe wykorzystanie widma elektromagnetycznego datuje się na początek XX wieku, kiedy osiągnął szczyt podczas drugiej wojny światowej. Zmienił się wykładniczy wzrost liczby urządzeń i systemów, które emitują i odbierają sygnały i są zależne od stałego dostępu do widma”.

Skutki domina dla ludności cywilnej

Wojna elektroniczna na linii frontu nie zawsze dotyka bezpośrednio ludności cywilnej. Jednak kiedy konflikt zbliża się do życia codziennego i handlu, ostrzegł Mantellasi, efekt domina może być powszechny.

Na początku tego roku, podczas wojny wywołanej amerykańsko-izraelskimi atakami na Iran, doniesienia mediów wykazały wzrost liczby przypadków fałszowania i zakłócania w Zatoce Adeńskiej i Cieśninie Ormuz, zwiększając ryzyko kolizji na morzu.

Zakłócenia mogą również sprawić, że pracownicy organizacji humanitarnych, siły pokojowe i służby ratownicze nie będą mogli polegać na nawigacji i łączności. Może uderzyć w usługi mobilne i internetowe, akcje ratownicze, transport publiczny i systemy finansowe.

„Tego rodzaju służby i humanitaryści naprawdę cierpią i wyraźnie dostrzegają kaskadowe skutki zwiększonych zakłóceń” – stwierdził.

„Te same skutki można odczuć w operacjach lotniczych, gdzie jest już bardzo złożone środowisko operacyjne” – wyjaśnił, w sytuacji gdy systemy pozycjonowania statku powietrznego wskazują niewłaściwą lokalizację, a piloci zmuszeni są korzystać z innych instrumentów.

„Właśnie odbyliśmy konferencję i jeden z mówców z Międzynarodowej Agencji Lotnictwa Cywilnego (ICAO) powiedział, że jeśli kiedykolwiek leciałeś samolotem, jest bardzo prawdopodobne, że leciałeś samolotem, który został zakłócony lub sfałszowany” – dodał.

Widok wnętrza oświetlonego kokpitu samolotu pasażerskiego ze świecącymi wyświetlaczami cyfrowymi i jarzmem sterującym, z widokiem na grubą warstwę chmur o zmierzchu.
© Adobe Stock/Thomas Kokpit samolotu, centrum dowodzenia, w którym piloci obsługują samolot.

AI wchodzi do równania

ONZ od dawna ostrzegała przed zagrożeniami związanymi ze sztuczną inteligencją (AI), a Rada Bezpieczeństwa omówi zagrożenia ze strony nowych technologii na posiedzeniu na wysokim szczeblu jeszcze w tym miesiącu.

W widmie pojawia się obecnie także wyścig zbrojeń w zakresie broni napędzanej sztuczną inteligencją. Jest to szczególnie niepokojące, gdy maszyny muszą identyfikować i wybierać cele oraz przeprowadzać ataki bez nadzoru człowieka.

W miarę rozprzestrzeniania się zakłócania i fałszowania, powiedział Mantellassi, siły zbrojne dostosowują się, napędzając cykl środków i środków zaradczych.

„Jednym z kluczowych uzasadnień dodawania sztucznej inteligencji (AI) do systemów uzbrojenia jest to, że gdy środowisko jest zakłócane w wyniku zakłócania i fałszowania, a nie ma łącza radiowego do sterowania dronem, wówczas w przypadku tego drona będziesz polegać na sztucznej inteligencji, aby nawigować, wybierać, a czasem atakować cele, zamiast polegać na połączeniu” – powiedział.

Kto ustala zasady?

Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny (ITU) przydziela częstotliwości radiowe różnym służbom, zarządza zakłóceniami między krajami i ustala wiążące międzynarodowe zasady ich wykorzystania.

„W przypadku wystąpienia zakłóceń państwa członkowskie mogą zgłaszać incydenty ITU, które zapewnia mechanizmy koordynacji, rozstrzygania sporów i eskalacji reakcji” – powiedział Mantelassi.

Jednak zasady ITU wykluczają wojskowe zastosowania częstotliwości radiowych, stąd te ramy w dużej mierze przestać gdzie rozpoczyna się działalność wojskowa.

„Oczywiście istnieje międzynarodowe prawo humanitarne, które reguluje konflikty zbrojne, a różne rodzaje działań nadal muszą być zgodne z międzynarodowym prawem humanitarnym”.

„Istnieją zatem pewne ramy, które nadal obowiązują, ale są wyraźnie nieco bardziej skomplikowane”.

Żołnierz w kamuflażu i hełmie z goglami obsługuje małego drona przewożącego granat.
AdobeStock/Parilov Żołnierz wystrzeliwuje uzbrojonego drona.

Wyłaniający się priorytet

Mantelassi powiedział, że zakłócenia i reakcje, jakie wywołują, zasługują na uwagę społeczności rozbrojeniowej.

Przez swoje Dialog InnowacjiW ostatnich latach UNIDIR badał sztuczną inteligencję, technologie kwantowe i neurotechnologie. Jej najnowszym przedmiotem zainteresowania są zakłócenia w widmie elektromagnetycznym – kwestia mająca znaczenie nie tylko dla rozbrojenia, ale także dla bezpieczeństwa publicznego.