Ten artykuł powstał dzięki współpracy The European Sting ze Światowym Forum Ekonomicznym.
Autor: Laura El-Katiri, Visiting Fellow, Europejska Rada Stosunków Zagranicznych (ECFR), Jonathan Walters, starszy doradca ds. infrastruktury, doradcy Castalia
- UE stawia sobie za cel ograniczenie emisji o 57% do 2030 r., co oznacza zmniejszenie uzależnienia od paliw kopalnych. Aby zastąpić wytwarzaną przez nie energię, UE powinna zwrócić uwagę na południową i wschodnią część Morza Śródziemnego. Lepiej rozwinięte połączenia elektroenergetyczne między północną, południową i wschodnią częścią Morza Śródziemnego byłyby korzystne dla wszystkich zainteresowanych stron.
Unia Europejska postanowiła stać się pierwszą na świecie gospodarką neutralną dla klimatu, dążąc do ograniczenia emisji o co najmniej 57% do 2030 r. i osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. Kluczowe znaczenie może mieć współpraca z sąsiadami z południowego i wschodniego regionu Morza Śródziemnego. Europejski Zielony Ład (EGD) to jeden z największych na świecie kompleksowych zakładów mających na celu oddzielenie wzrostu gospodarczego od emisji gazów cieplarnianych i jest to rodzaj europejskiej ustawy o ograniczaniu inflacji, która ma zwiększyć wykorzystanie czystej energii i niskoemisyjne łańcuchy wartości w Europie, a także wśród partnerów handlowych UE. Istnieją dobre argumenty przemawiające za zbadaniem sąsiedztwa Europy w południowym i wschodnim regionie Morza Śródziemnego w celu zacieśnienia współpracy w zakresie czystej energii w przyszłości. Odnawialne źródła energii w okolicy – w szczególności energia słoneczna oraz wiatrowa na lądzie i na morzu – są obfite i tanie, tereny pod rozwój energii odnawialnej są szeroko dostępne, a obecna produkcja z tych zasobów jest znacznie poniżej potencjału. Ich rozwój byłby opłacalny, podobnie jak ich przesyłanie w postaci ekologicznej energii elektrycznej poprzez połączenia sieci elektroenergetycznych z Europą.
Opierając się na historii współpracy śródziemnomorskiej
Europę i jej sąsiadów z Afryki Północnej od dawna łączą nie tylko wspólne obawy klimatyczne, ale także bliskie położenie geograficzne, handel i inwestycje w zakresie szeregu towarów i usług, przepływy pomocy finansowej i rozwojowej, przepływy migracyjne i powiązania dyplomatyczne. Handel paliwami kopalnymi był w przeszłości kluczową częścią tych stosunków, ale obecnie stosunki energetyczne można pogłębić i rozszerzyć poprzez sprawiedliwe przejście na zieloną energię. Taka transformacja z nawiązką zastąpiłaby miejsca pracy w kapitałochłonnym przemyśle paliw kopalnych we wschodniej i południowej części Morza Śródziemnego. Region śródziemnomorski jako całość to mikrokosmos krajów rozwijających się i krajów rozwiniętych położonych blisko siebie, zatem potencjał wykorzystania możliwości wykorzystania ulgowych możliwości finansowania działań związanych ze klimatem, jakie daje Porozumienie paryskie i inne podobne porozumienia, jest ogromny. Kraje północnego regionu Morza Śródziemnego mogą wykorzystać te przepływy finansowe do ukierunkowania inwestycji po drugiej stronie Morza Śródziemnego. UE i Maroko ogłosiły już „zielone partnerstwo” w dziedzinie energii, klimatu i środowiska już dwa lata temu, z potencjałem zawarcia podobnych umów również z innymi częściami regionu. Obecnie znajdujemy się w okresie, w którym masowe zwiększanie preferencyjnego finansowania inwestycji klimatycznych w krajach rozwijających się jest przedmiotem dyskusji geopolitycznych – na forum G20, w Nowym Globalnym Paktie Finansowym na rzecz Rozwoju z czerwca 2023 r., w dokumencie strategicznym Banku Światowego dotyczącym planu działania na rzecz ewolucji oraz w corocznym dorocznym raporcie Banku Światowego i MFW Spotkania w Marrakeszu w Październik 2023 r., żeby wymienić tylko kilka. Zwiększenie skali finansowania będzie głównym tematem COP28 w Zjednoczonych Emiratach Arabskich w listopadzie tego roku. Potrzebny jest wspólny wysiłek, aby oddolnie opracować projekty, które wykorzystają te przewagi komparatywne i wykorzystają te możliwości finansowania. Należy wyciągnąć wnioski ze stosunkowo nieudanych odgórnych inicjatyw z przeszłości, takich jak śródziemnomorski plan fotowoltaiczny i inicjatywa przemysłowa Desertec, które zasadniczo podniosły oczekiwania, bez opracowania rzeczywistych projektów i instrumentów pomagających je osiągnąć. Tym razem praca musi być bardziej szczegółowa, bardziej obiektywna i bardziej skupiona na faktycznym wdrażaniu, aby uzyskać wyniki. Korzyścią dla Europy będzie tania i niezawodna zielona energia, a korzyścią dla drugiej strony Morza Śródziemnego będą dostawy zielonej energii, miejsca pracy, dochody i stabilność gospodarcza.
Banki rozwoju, takie jak Bank Światowy, Afrykański Bank Rozwoju, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju oraz Europejski Bank Inwestycyjny, które próbują zwiększyć swoje finansowanie związane ze zmianą klimatu, powinny podjąć ważną śródziemnomorską inicjatywę w zakresie handlu czystą energią, wykorzystując fundusze powiernicze na rzecz finansowania działań związanych ze zmianą klimatu, takie jak Zielony Fundusz Klimatyczny i Klimatyczne Fundusze Inwestycyjne. Banki rozwoju mogłyby wspólnie lub indywidualnie zadeklarować publicznie i głośno, że taka inicjatywa, o którą wnioskowały kraje rozwijające się regionu Morza Śródziemnego, zostanie entuzjastycznie przyjęta jako spełniająca ich strategiczne priorytety klimatyczne, a wówczas można by oczekiwać, że rozwój indywidualnych projektów zapewni na dużą skalę powiązane ze sobą projekty wytwarzania, magazynowania i przesyłu. Wojna z Ukrainą tocząca się od 2022 r. uwypukliła, że ze względu na bezpieczeństwo energetyczne kraje europejskie muszą szukać gdzie indziej alternatyw dla rosyjskiego gazu i robić to w sposób, który ogólnie zmniejsza zależność od paliw kopalnych. Dziś mamy dla Europy ważną szansę, aby nie tylko szukać krótkoterminowej zamiany jednego źródła gazu na inne. Inne źródła paliw kopalnych również mogą być podatne na zakłócenia, dlatego blok powinien zamiast tego zwiększyć inwestycje w alternatywne źródła energii w postaci energii elektrycznej i ciepła. Wschodnia i południowa część Morza Śródziemnego
wzywa i nadszedł już czas.
