


Artykuł ten został opublikowany we współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych.
Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, główny organ sądowy ONZ, wydał w czwartek wyrok w sprawie Gambia przeciwko Birmie w sprawie stosowania Konwencji o ludobójstwie, uznając Birmę za odpowiedzialną za zbrodnię przeciwko etnicznemu Rohingjom w tym kraju, co jest pierwszym takim orzeczeniem wydanym przeciwko państwu.
Pod koniec trzygodzinnego orzeczenia Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości (MTS) w Hadze prezydent Japonii Yuji Iwasawa również oświadczył, że Birmie nie udało się zapobiec ludobójstwu ani go ukarać, po omówieniu szczegółowo, w jaki sposób wojsko Birmy dopuściło się „ekstremalnej przemocy” wobec głównie muzułmańskich społeczności Rohingjów w stanie Arakan.
Adres URL tweeta
Sekretarz generalny ONZ António Guterres z zadowoleniem przyjął ten wyrok jako „zdecydowane uznanie ofiar ludobójstwa wobec Rohingjów. Jest to demonstracja międzynarodowej sprawiedliwości i potwierdzenie, że nie może trwać bezkarność za tak przerażające czyny”.
Kliknij tutaj aby przeczytać nasze wyjaśnienie ICJ
Szef ONZ podkreślił, że położenie kresu bezkarności w Birmie i zapewnienie odpowiedzialności pozostaje niezbędne dla pojednania narodowego i dodał, że wyrok „będzie dokładnie analizowany w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych. Wszyscy muszą przestrzegać prawa międzynarodowego, w tym Konwencji o ludobójstwie”.
Orzeczenie stwierdza, że siły bezpieczeństwa Birmy „i inne organy państwowe” celowo dopuściły się czynów wyraźnie zabronionych, o których mowa w art. II Konwencji o ludobójstwie.
Są to art. II lit. a) – zabijanie członków grupy, art. II lit. b) – spowodowanie poważnego uszkodzenia ciała lub zdrowia psychicznego członków grupy oraz art. II lit. d) – nakładanie środków mających na celu zapobieganie narodzinom w grupie.
Orzeczenie MTS zostało wydane po zapoznaniu się z materiałami dowodowymi i zeznaniami ocalałych oraz raportami międzynarodowych śledczych opisujących podpalanie i niszczenie przez buldożery wiosek i mostów Rohingjów, przeprowadzanie egzekucji na mężczyznach i chłopcach oraz gwałcenie dziewcząt i kobiet podczas wojskowych operacji odpraw w północnym Rakhine w 2017 r.
Czynności wojskowe obejmowały także morderstwa niemowląt, co „popiera wniosek, że siły bezpieczeństwa Birmy działały z zamiarem zapobiegania porodom w tej grupie– kontynuował sędzia Iwasawa.
Wygłaszając orzeczenie sądu, przewodniczący MTS opisał, jak po dziesięcioleciach przemocy między społecznościami głównie muzułmańscy Rohingjowie mieszkający w stanie Arakan w zachodniej Birmie byli celem kolejnych operacji oczyszczania prowadzonych przez wojsko stanowe.
Operacje odprawy celnej przeprowadzone w 2017 r. wywołały powszechne międzynarodowe potępienie po tym, jak około 700 000 Rohingjów uciekło z północnego stanu Rakhine przez granicę do Bangladeszu.

Według sądu, powołując się na dowody, około 10 000 Rohingjów zginęło podczas operacji odprawy celnej.
Sprawa przed MTS została wszczęta przez Gambię w listopadzie 2019 r.; stało się jednym z najchętniej obserwowanych postępowań przed najwyższym sądem świata.
Rachunki ocalałych
W związku z exodusem i masowymi zabójstwami, gwałtami i inną przemocą na tle seksualnym sąd wysłuchał zeznań trzech świadków z wiosek Min Gyi, Chut Pyin i Maung Nu w stanie Arakan.
Ponadto jeden ze świadków wezwanych przez Birmę złożył relację z ataku, w którym rebelianci Rohingya z Arakańskiej Armii Zbawienia Rohingya (ARSA) rzekomo zabili około 100 cywilów.
Sąd usłyszał, że prawie 400 wiosek – około 40 procent z prawie 1000 wiosek w trzech gminach w północnym stanie Arakan – zostało częściowo lub całkowicie zniszczonych w trakcie operacji usuwania zanieczyszczeń w 2017 r. i po nich.
„Po zniszczeniach często następowały buldożery i oczyszczanie terenu na dużą skalę… z kolei na oczyszczonych terenach prowadzono szybką budowę, obejmującą instalacje bezpieczeństwa, nowe wioski i domy oraz inną infrastrukturę cywilną” – wyjaśnił sędzia Iwasawa.
Co będzie dalej
W konsekwencji tych naruszeń Konwencji o ludobójstwie Trybunał nakazał Birmie: zaprzestać wszelkich trwających naruszeń poprzez przyjęcie ustawodawstwa zapewniającego pełną skuteczność jej zobowiązań wynikających z Konwencji; do podjęcia natychmiastowych i skutecznych kroków w celu zbadania wszystkich osób zasadnie podejrzanych o popełnienie czynów sprzecznych z Konwencją oraz, jeśli jest to uzasadnione, w celu ich ścigania i karania.
Ponadto orzeczenie nakazuje Birmie zapewnienie zapewnień i gwarancji dotyczących niepowtarzania się takich naruszeń oraz zapobiegania występowaniu podobnych naruszeń w przyszłości; przyjąć środki restytucyjne w interesie Rohingjów, w tym umożliwienie bezpiecznego, dobrowolnego i godnego powrotu do miejsca zamieszkania oraz łączenie rodzin Rohingjów, którzy zostali wysiedleni w wyniku bezprawnych działań Pozwanego, niezależnie od tego, czy zostali przesiedleni w Birmie, czy za granicą; oraz zrekompensowanie grupie Rohingya i jej członkom wyrządzonych szkód.
Wreszcie Trybunał zdecydował, że kwestia kwoty i warunków odszkodowania lub innego zadośćuczynienia powinna zostać ustalona w kolejnej fazie postępowania i że w tym celu Birma powinna przekazać mu w ciągu dwóch lat od dzisiejszego wyroku sprawozdanie na temat przyjętych przez siebie środków restytucji oraz kwoty i warunków odszkodowania.
Wyrok jest ostateczny, wiążący dla stron sprawy i nie podlega zaskarżeniu.
Poprzednie przypadki ludobójstwa
Bośnia i Hercegowina przeciwko Serbii i Czarnogórze (złożony 1993; wyrok 2007): Trybunał orzekł, że Serbia sama nie popełniła ludobójstwa, ale stwierdził, że naruszyła Konwencję o ludobójstwie, nie zapobiegwszy ludobójstwu w Srebrenicy w 1995 r. oraz nie ukarawszy ani nie przekazując sprawców.
Chorwacja przeciwko Serbii (złożony w 1999 r.; wyrok z 2015 r.): Trybunał oddalił zarówno powództwo główne Chorwacji, jak i powództwo wzajemne Serbii, stwierdzając, że żadne z państw nie udowodniło konkretnego ludobójczego zamiaru (dolus specialis) wymaganego na mocy Konwencji podczas chorwackiej wojny o niepodległość.
